KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 29.
Wykres przedstawia zależność stężenia tlenku azotu(IV) w powietrzu od odległości od emitera. W jakiej odległości od emitera stężenie tego zanieczyszczenia przestaje przekraczać dopuszczalny poziom
Ilustracja przedstawia wykres liniowy, który obrazuje zależność stężenia tlenku azotu(IV) w powietrzu od odległości od
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Odpowiedź "Około 500 metrów." wynika z odczytu miejsca, w którym krzywa stężenia NO2 na wykresie opada poniżej (lub zrównuje się z) zaznaczonym poziomem dopuszczalnym. Dla mniejszych odległości wartości są jeszcze powyżej progu, a po ok. 500 m przestają go przekraczać.

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie sprawdza umiejętność interpretacji wykresu: na osi poziomej jest odległość od emitera, a na osi pionowej stężenie tlenku azotu(IV) w powietrzu. Na wykresie zwykle widoczna jest krzywa (zmiana stężenia wraz z odległością) oraz zaznaczony poziom dopuszczalny, czyli wartość graniczna służąca do porównania.

Sformułowanie "przestaje przekraczać dopuszczalny poziom" oznacza, że szukamy takiej odległości, od której dalej stężenie jest już nie większe od progu. W praktyce na wykresie jest to punkt (lub okolica punktu) przecięcia krzywej stężenia z linią poziomu dopuszczalnego. Jeżeli krzywa jest opadająca, to interesuje nas pierwsze miejsce, w którym spada poniżej tej linii.

  • Wartość "Około 500 metrów." pasuje, gdy punkt przecięcia wypada w pobliżu 500 m na osi odległości.
  • Wartości "Około 300 metrów." i "Około 400 metrów." są typowe dla błędu zbyt wczesnego odczytu: krzywa w tych miejscach bywa jeszcze powyżej progu, więc przekroczenie nadal występuje.
  • Wartość "Około 600 metrów." odpowiada z kolei sytuacji, gdy uczeń przesuwa odczyt za daleko (np. przez pomylenie działek skali albo odczytanie kolejnego punktu po przecięciu).

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw zlokalizuj na wykresie linię poziomu dopuszczalnego, potem znajdź miejsce, gdzie krzywa stężenia przechodzi z obszaru "powyżej" do "poniżej". Następnie rzutuj to miejsce pionowo na oś odległości i odczytaj przybliżenie zgodne ze skalą (zwykle "około" jest właściwe, bo odczyt jest graficzny).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To moment (odległość), od którego wartości na krzywej stężenia są już nie większe od poziomu dopuszczalnego. Na wykresie szukasz punktu przecięcia krzywej z linią progu i odczytujesz odpowiadającą mu odległość.
Najpierw zlokalizuj linię poziomu dopuszczalnego (zwykle poziomą). Potem znajdź miejsce, gdzie krzywa stężenia przechodzi z obszaru "powyżej" do "poniżej". Z tego punktu wykonaj rzut na oś odległości i odczytaj wartość.
W miarę oddalania się od źródła emisji zanieczyszczenie miesza się z coraz większą objętością powietrza (rozcieńczenie) i ulega dyspersji przez wiatr oraz turbulencje. Dodatkowo mogą zachodzić przemiany chemiczne i depozycja, co też obniża stężenie.
Zwykle nie, jeśli próg jest podany na wykresie jako linia odniesienia. Wtedy zadanie sprawdza odczyt graficzny. Znajomość przepisów pomaga w kontekście, ale nie jest konieczna do wskazania odległości, gdy próg jest narysowany.
Najczęstsze to pomylenie skali (zła "działka"), odczyt z osi pionowej zamiast poziomej oraz wskazanie odległości, gdzie krzywa jest jeszcze tuż nad progiem. Błąd daje też odczyt "na oko" bez sprawdzenia punktu przecięcia.
Gdy wykres jest schematyczny, a punkt przecięcia nie wypada dokładnie na wartości opisanej na osi. Wtedy podaje się przybliżenie zgodne z czytelnością wykresu (np. najbliższe 100 m). Ważne, by przybliżenie było spójne ze skalą.
Emiter to źródło wprowadzające zanieczyszczenia do atmosfery, np. komin, wylot wentylacyjny, instalacja przemysłowa lub źródło komunikacyjne. W zadaniach z wykresem emiter jest punktem odniesienia dla odległości i rozkładu stężeń.
Wpływ mają m.in. prędkość i kierunek wiatru, stabilność atmosfery, ukształtowanie terenu, wysokość emitora i temperatura spalin oraz tło zanieczyszczeń. Te czynniki mogą przesunąć miejsce, gdzie stężenie spada poniżej progu.
Wykorzystuje się je przy analizie wyników monitoringu, w ocenie oddziaływania zakładów, przy weryfikacji modelowania rozprzestrzeniania oraz przy planowaniu lokalizacji punktów pomiarowych. Pomagają szybko określić obszar potencjalnych przekroczeń.
Ćwicz odczyt osi i skali (również nieregularnej), rozpoznawanie punktu przecięcia z progiem oraz interpretację słów: "przekracza", "nie przekracza", "przestaje przekraczać". Dobrą metodą jest zaznaczanie palcem progu i śledzenie krzywej do przecięcia.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 55% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "Odpowiedź "Około 500 metrów." wynika z odczytu miejsca, w którym krzywa stężenia NO2 na wykresie opada poniżej (lub zrównuje się z) zaznaczonym poziomem dopuszczalnym."

Źródła:

  • World Health Organization, "WHO Global Air Quality Guidelines" (2021), rozdział dotyczący NO2 (nitrogen dioxide)
  • Dyrektywa 2008/50/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (Air Quality Directive) – część dotycząca norm/poziomów dla NO2
  • Seinfeld J.H., Pandis S.N., "Atmospheric Chemistry and Physics: From Air Pollution to Climate Change", Wiley (wydania nowsze), rozdziały o źródłach emisji i rozprzestrzenianiu (dyspersji) zanieczyszczeń

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z monitoringu i oceny jakości powietrza (interpretacja wykresów i danych)
  • Materiały dydaktyczne o tlenkach azotu i ich wpływie na zdrowie oraz środowisko
  • Ćwiczenia z odczytu wykresów i porównywania z wartościami progowymi/dopuszczalnymi

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego