Klasyfikacja operacji gospodarczych według wpływu na bilans opiera się na tym, które elementy aktywów i pasywów zmieniają się oraz czy zmienia się suma bilansowa.
W przypadku wypłaty pracownikowi zaliczki na zakup materiałów (np. gotówką z kasy albo przelewem):
- zmniejszają się środki pieniężne (aktywa) – bo firma wydaje gotówkę/środki z rachunku,
- zwiększają się rozrachunki z pracownikiem (aktywa) – powstaje należność do rozliczenia, czyli "zaliczka" wykazana jako składnik aktywów.
To oznacza, że mamy przesunięcie w obrębie aktywów: jeden składnik aktywów maleje, inny rośnie. Pasywa nie ulegają zmianie, a suma bilansowa pozostaje taka sama. Taki skutek jest charakterystyczny dla operacji aktywnej.
Dlaczego pozostałe typy nie pasują?
- "pasywna" dotyczy sytuacji, gdy zmieniają się wyłącznie pasywa (np. zamiana struktury zobowiązań lub kapitału), bez wpływu na aktywa. Przy zaliczce aktywa zmieniają się na pewno (spadają środki pieniężne), więc to nie jest ta kategoria.
- "aktywno-pasywna zwiększająca" oznacza wzrost aktywów i jednoczesny wzrost pasywów (zwiększenie sumy bilansowej), np. zakup na kredyt. Przy wypłacie zaliczki nie powstaje nowe zobowiązanie ani kapitał, więc pasywa nie rosną.
- "aktywno-pasywna zmniejszająca" oznacza jednoczesny spadek aktywów i pasywów (zmniejszenie sumy bilansowej), np. spłata zobowiązania z rachunku bankowego. Wypłata zaliczki nie zmniejsza pasywów, bo nie jest spłatą zobowiązania.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz operację typu "wydanie środków pieniężnych", zawsze sprawdź, czy w zamian powstaje inny składnik aktywów (np. należność, zaliczka, zapas). Jeśli tak, najczęściej jest to operacja aktywna (zmiana struktury aktywów).
