KWALIFIKACJA MEC5 - TEST WIEDZY NR 5

PYTANIE NR 1.
Które z poniższych stwierdzeń jest prawdziwe?
Typ pasowania Klasyfikacja
H7/g6 Pasowanie z luzem
H7/h6 Pasowanie z luzem (ślizgowe)
H7/k6 Pasowanie przejściowe
H7/p6 Pasowanie z napięciem (wcisk)
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pasowanie H7/p6 zalicza się do pasowań z napięciem (wciskiem), bo strefa wałka "p" jest przesunięta dodatnio względem zera, a otwór "H" ma dolną odchyłkę równą 0. W efekcie wałek jest "większy" od otworu i powstaje wcisk, a nie luz ani pasowanie przejściowe.

Pełne wyjaśnienie:

W systemie ISO 286 zapis pasowania ma postać otwór/wałek. Wielka litera (np. H) oznacza strefę tolerancji otworu, a mała litera (np. g, h, k, p) oznacza strefę tolerancji wałka. Cyfry (np. 7, 6) określają klasę dokładności (szerokość pola tolerancji).

Stwierdzenie "Pasowanie H7/p6 jest pasowaniem z napięciem (wciskiem)" jest prawdziwe, ponieważ litera p dla wałka odpowiada strefie przesuniętej w stronę dodatnich odchyłek. Przy otworze H (dolna odchyłka równa 0) typowym efektem jest wcisk, czyli wałek wchodzi w otwór z napięciem, często wymagając docisku lub montażu na gorąco/na zimno.

  • Zdanie "Pasowanie H7/g6 jest pasowaniem z napięciem (wciskiem)." jest błędne, bo g6 to typowy przykład pasowania z luzem (wałek jest "mniejszy" względem otworu H7), co sprzyja połączeniom rozłącznym i ruchowym.
  • Zdanie "Pasowanie H7/h6 jest pasowaniem przejściowym." jest błędne: h dla wałka ma górną odchyłkę równą 0, a przy otworze H najczęściej daje to luz (pasowanie ślizgowe), czyli możliwość przesuwu bez wcisku.
  • Zdanie "Pasowanie H7/k6 jest pasowaniem z luzem." jest błędne, ponieważ k6 jest klasycznym przykładem pasowania przejściowego: w zależności od rzeczywistych wymiarów może pojawić się mały luz albo lekki wcisk.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw sprawdź, czy zapis ma poprawną formę otwór/wałek (wielka/mała litera). Potem kojarz typowe pary: g, h zwykle dają luz, k bywa przejściowe, a p (oraz r, s, u) wskazuje na wcisk.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wielka litera (np. H) dotyczy otworu, a mała (np. p) dotyczy wałka. Litera określa położenie strefy tolerancji względem wymiaru nominalnego (linii zera), a liczba (np. 7, 6) oznacza klasę dokładności (szerokość tolerancji).
Pasowanie z luzem występuje wtedy, gdy otwór jest zawsze większy od wałka, więc po złożeniu części pozostaje dodatni luz. Ułatwia to montaż i umożliwia ruch (np. przesuw). Typowe przykłady w systemie ISO to m.in. zestawienia z wałkami o literach takich jak g lub h.
Pasowanie przejściowe oznacza, że w zależności od rzeczywistych wymiarów wykonanych elementów może pojawić się mały luz albo lekki wcisk. Stosuje się je, gdy potrzebne jest dość pewne osadzenie, ale bez "twardego" wcisku. Przykładem w praktyce jest często zestawienie typu H7/k6.
Przy otworze H dolna odchyłka wynosi 0, a strefa wałka p jest przesunięta w stronę dodatnich odchyłek. To sprzyja sytuacji, w której wałek jest efektywnie "większy" od otworu, więc do montażu potrzebny jest docisk lub różnica temperatur. To właśnie oznacza wcisk.
Najczęstszy błąd to automatyczne założenie, że każda mała litera daje luz. W rzeczywistości litery takie jak p (oraz r, s, u) często oznaczają wcisk. Drugi błąd to mylenie pasowania przejściowego z "ślizgowym" i nieuwzględnianie, że przejściowe może dać także lekki wcisk.
Dla elementów przenoszących moment (np. koło zębate, tuleja) często wybiera się pasowanie z napięciem, aby uniknąć poślizgu między częściami. W praktyce stosuje się zestawienia typu H7/p6 (lub inne z grupy wcisków), a sam montaż może wymagać prasy lub montażu cieplnego.
Pasowanie H7/h6 jest typowo kojarzone z połączeniem z luzem (często ślizgowym), czyli takim, które umożliwia wsuwanie i wysuwanie wałka w otworze. Stosuje się je tam, gdzie potrzebny jest kontrolowany ruch i łatwy montaż, np. w prowadnicach lub połączeniach wymagających regulacji.
W standardowym zapisie pasowania pierwszy człon dotyczy otworu (zwykle wielka litera), a drugi wałka (zwykle mała litera). Jeśli oba człony mają wielkie litery albo oba małe, zapis może być mylący lub niestandardowy. Na egzaminie trzymaj się schematu: otwór/wałek.
Liczby (np. 6, 7) oznaczają klasę dokładności IT, czyli jak "szerokie" jest pole tolerancji. Im mniejsza liczba, tym zwykle większa dokładność wykonania (węższa tolerancja). W praktyce wpływa to na koszt obróbki i możliwość uzyskania powtarzalnego montażu.
Najpierw sprawdź, czy rozpoznajesz człony: H (otwór), potem litera wałka. Następnie skojarz typ: g/h zwykle luz, k często przejściowe, p wcisk. Na końcu wybierz odpowiedź, która wprost zgadza się z klasyfikacją w tabeli, bez dopowiadania dodatkowych założeń.
info

Statystycznie 52% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Pasowanie H7/p6 zalicza się do pasowań z napięciem (wciskiem), bo strefa wałka "p" jest przesunięta dodatnio względem zera, a otwór "H" ma dolną odchyłkę równą 0."

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2
  • PN-ISO 286-1 oraz PN-ISO 286-2 (polskie wersje norm ISO 286 dotyczące tolerancji i pasowań)

Materiały:

  • Tablice tolerancji i pasowań (warsztatowe zestawienia ISO/PN-ISO) używane w pracowniach metrologii
  • Podręczniki do metrologii technicznej i rysunku technicznego maszynowego (działy: tolerancje i pasowania)
  • Karty technologiczne montażu i przykłady dokumentacji konstrukcyjnej z oznaczeniami H7/g6, H7/h6, H7/k6, H7/p6

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego