KWALIFIKACJA MOT2 + MOT5 + MOT6 - STYCZEŃ 2013

PYTANIE NR 4.
Które z przedstawionych pasowań jest utworzone według zasady stałego otworu?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zasada stałego otworu oznacza, że otwór ma pole tolerancji H (dolna odchyłka otworu wynosi 0), a zmienia się dobór wałka. W zapisie pasowania pierwszy człon dotyczy otworu, drugi wałka, więc poprawne jest H7/e6. Pozostałe odpowiedzi nie mają otworu "H".

Pełne wyjaśnienie:

Zasada stałego otworu (system stałego otworu) polega na tym, że w danej grupie połączeń utrzymuje się ten sam typ pola tolerancji otworu, a dobiera się różne pola tolerancji wałka tak, aby uzyskać wymagany charakter pasowania (luzowe, przejściowe lub wciskowe).

W praktycznej konwencji zapisu pasowania (spotykanej na rysunkach i w dokumentacji) para jest podawana jako: otwór/wałek. Dlatego w odpowiedzi należy sprawdzić, czy pierwszy człon wskazuje otwór wykonany według zasady stałego otworu.

W systemie stałego otworu otwór jest oznaczany literą H. Oznacza to, że pole tolerancji otworu jest "zakotwiczone" przy wymiarze nominalnym (dolna odchyłka równa 0), a różnice w dopasowaniu uzyskuje się przez dobór wałka (np. e, f, g, h, k, m itd. – zależnie od wymagania).

Dlaczego H7/e6 jest poprawne?
Bo pierwszy człon to H7, czyli otwór w polu tolerancji H, a drugi człon e6 opisuje wałek. To spełnia warunek "stałego otworu".

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • E6/h7 – otwór ma pole E, a nie H, więc nie jest to zasada stałego otworu. Dodatkowo "h7" wskazuje wałek w polu h, co pasuje raczej do rozważań o stałym wałku.
  • S7/f6 – otwór ma pole S, więc nie spełnia warunku systemu stałego otworu (brak "H" po stronie otworu).
  • F6/s7 – otwór ma pole F, a nie H; ponadto wałek "s7" sugeruje inne położenie pola tolerancji, ale kluczowy błąd to brak litery H przy otworze.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, czy pytanie dotyczy stałego otworu czy stałego wałka, a potem szukaj odpowiednio litery H (otwór) albo h (wałek) we właściwej części zapisu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zasada stałego otworu to sposób doboru pasowań, w którym utrzymuje się stałe położenie pola tolerancji otworu (typowo litera H), a zmienia się pole tolerancji wałka, aby uzyskać wymagany luz, przejście lub wcisk.
Sprawdź, czy w zapisie pasowania po stronie otworu występuje litera H (np. H7). Jeśli tak, to zwykle jest to system stałego otworu. Następnie upewnij się, że zapis jest w formacie otwór/wałek.
Litera H jest wygodna technologicznie, bo oznacza otwór, którego dolna odchyłka jest "przy nominale" (0). Ułatwia to dobór narzędzi i obróbki, a charakter pasowania kształtuje się doborem pola tolerancji wałka.
To para tolerancji dla współpracujących elementów: otwór ma pole tolerancji H7, a wałek ma pole tolerancji e6. Zapis pokazuje jednocześnie położenie pól tolerancji (litery) i klasę dokładności (cyfry).
Najczęstsze błędy to: odwracanie kolejności (wałek/otwór zamiast otwór/wałek), szukanie litery H po złej stronie zapisu oraz automatyczne utożsamianie "h" z otworem. Warto zawsze najpierw wskazać, który człon dotyczy otworu.
Tak, ale "stały" jest wtedy wałek, zwykle o polu tolerancji h. Otwór dobiera się zmiennie, aby uzyskać wymagany charakter pasowania. Na egzaminie łatwo to pomylić, dlatego kluczowe jest rozpoznanie H (otwór) vs h (wałek).
Pasowania pojawiają się m.in. przy osadzaniu łożysk w piastach, tulei w zwrotnicach, sworzni, kół zębatych i elementów wałów. Dobór pasowania wpływa na montaż, trwałość połączenia i możliwość demontażu bez uszkodzeń.
To zależy od funkcji połączenia: luzowe ułatwia ruch i demontaż, przejściowe daje stabilniejsze prowadzenie, a wciskowe zapewnia nieruchome osadzenie bez dodatkowych łączników. W zadaniach egzaminacyjnych rozróżnia się to przez położenie pól tolerancji otworu i wałka.
Najczęściej tak, ale w materiałach dydaktycznych można spotkać różne konwencje opisu. Dlatego warto zwracać uwagę na sposób zapisu w zadaniu i odpowiedziach. Gdy jest ukośnik, zwykle oznacza parę: pierwszy człon otwór, drugi wałek.
Najlepiej ćwiczyć na przykładach: rozpoznawaj, gdzie jest otwór i wałek, i zapisuj, czy to stały otwór (H) czy stały wałek (h). Pomaga też praca z tablicami odchyłek oraz krótkie testy "jaka zasada?" na podstawie samej pary oznaczeń.
info

Około 44% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że zasada stałego otworu oznacza, że otwór ma pole tolerancji H (dolna odchyłka otworu wynosi 0), a zmienia się dobór wałka.

Źródła:

  • ISO 286-1: Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits (dokument normatywny)
  • ISO 286-2: Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance grades and limit deviations for holes and shafts (dokument normatywny)

Materiały:

  • Tablice pasowań i odchyłek (system ISO) w podręcznikach do rysunku technicznego
  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej (tolerancje, odchyłki, pasowania)
  • Zadania treningowe z rozpoznawania systemu stałego otworu i stałego wałka

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego