KWALIFIKACJA ROL2 - STYCZEŃ 2018 (test 2)

PYTANIE NR 4.
Z rysunku wynika, że średnica konstrukcyjna szyjki trzonka zaworu ssącego (w miejscu współpracy z zamkiem) wynosi
Ilustracja przedstawia dwa rysunki techniczne zaworów ssących, oznaczone jako a) i b).
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zapis 6-0,09 oznacza średnicę nominalną 6 mm z jednostronną odchyłką ujemną 0,09 mm, czyli dopuszczalny zakres 5,91–6,00 mm. Pozostałe propozycje odnoszą się do innych średnic/tolerancji i nie odpowiadają średnicy konstrukcyjnej szyjki trzonka w miejscu współpracy z zamkiem.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu należy odczytać z rysunku technicznego średnicę konstrukcyjną szyjki trzonka zaworu ssącego w miejscu, w którym współpracuje on z zamkiem (elementem mocującym sprężynę na trzonku). Na rysunkach maszynowych taki wymiar jest podawany jako wartość nominalna oraz odchyłki (tolerancje) zapisane przy wymiarze.

Odpowiedź 6-0,09 należy rozumieć następująco:

  • 6 to średnica nominalna (konstrukcyjna) w milimetrach.
  • -0,09 to odchyłka jednostronna ujemna, czyli wymiar może być mniejszy maksymalnie o 0,09 mm, ale nie może przekroczyć 6,00 mm.

Zatem wymiar graniczny mieści się w przedziale 5,91–6,00 mm. To typowy sposób zapisu tolerancji, gdy dopuszcza się jedynie "zejście w dół" od nominalnej średnicy (np. ze względów montażowych lub współpracy z innym elementem).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • 8-0,09 ma tę samą odchyłkę, ale inną średnicę nominalną. To wskazuje na inny stopień/typ elementu (inna część trzonka lub inny zawór) i nie odpowiada wymiarowi szyjki w tym miejscu.
  • 7,98-0,015 sugeruje inną średnicę nominalną (zapis z przecinkiem) oraz znacznie węższą tolerancję. Taki zapis mógłby dotyczyć innej powierzchni współpracującej (np. pasowanej) lub innego detalu, ale nie jest równoważny średnicy 6 z tolerancją -0,09.
  • 9,96-0,015 analogicznie wskazuje jeszcze większą średnicę i małą tolerancję, co nie pasuje do odczytu wymiaru szyjki trzonka w miejscu zamka.

Wskazówka egzaminacyjna: przy odpowiedziach o tolerancjach najpierw porównuj wartość nominalną (tu: 6, 8, 7,98, 9,96), a dopiero potem rodzaj i szerokość tolerancji. Nie zakładaj, że "dokładniejszy" zapis z przecinkiem jest automatycznie właściwy — decyduje to, co jest wpisane na rysunku dla danego miejsca elementu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza średnicę nominalną 6 mm z jednostronną tolerancją ujemną 0,09 mm. W praktyce detal może mieć średnicę od 5,91 mm do 6,00 mm. Taki zapis wskazuje, że przekroczenie 6,00 mm jest niedopuszczalne.
Przy tolerancji tylko "na minus" wymiar maksymalny to wartość nominalna (np. 6,00 mm), a minimalny to nominalna pomniejszona o odchyłkę (6,00 − 0,09 = 5,91 mm). Zawsze sprawdzaj, czy na rysunku nie ma też odchyłki dodatniej.
Trzonek zaworu ma kilka odcinków o różnych średnicach (np. część prowadząca, okolica rowków na zamek). Pytanie wskazuje konkretną strefę współpracy z zamkiem, więc trzeba odczytać wymiar przypisany właśnie do tej części, a nie do innej średnicy trzonka.
Najczęściej używa się mikrometru zewnętrznego, bo daje większą dokładność niż suwmiarka. Suwmiarka może wystarczyć do wstępnej oceny, ale przy tolerancjach rzędu setnych milimetra mikrometr jest właściwszy. Pomiar wykonuj w czystym miejscu, bez nagaru.
Nie. Przecinek w wymiarze nominalnym informuje o samej wartości (np. 7,98 mm), ale o wymaganej dokładności decyduje tolerancja. Wymiar 6 z tolerancją -0,09 może być "mniej dokładny" niż 7,98 z -0,015, ale oba są poprawne tylko wtedy, gdy tak podaje rysunek.
Zamek zaworowy (zamki/kliniki) to elementy mocujące talerzyk sprężyny na trzonku zaworu. Współpraca odbywa się w okolicy rowków na trzonku, gdzie zamek się "zakleszcza". Dlatego średnica w tym miejscu bywa podawana osobno na rysunku.
Częsty błąd to branie odchyłki za osobny wymiar albo mylenie wartości nominalnej z minimalną. Inny błąd to odczyt z niewłaściwego fragmentu rysunku (inna średnica tego samego elementu). Warto też uważać na jednostronne tolerancje i znaki "+"/"-".
Stosuje się ją, gdy ważne jest, aby element nie przekroczył pewnej maksymalnej wartości (np. ze względu na montaż, pasowanie lub współpracę z zamkiem). Dopuszcza się wtedy zmniejszenie wymiaru w granicach, ale nie dopuszcza się "przerośnięcia" średnicy ponad nominalną.
Na typowym rysunku warsztatowym podaje się wymiar nominalny i tolerancje, które dotyczą wykonania po obróbce. Jeśli występują dodatkowe wymagania (np. chropowatość, obróbka cieplna), są opisane osobno. W zadaniach egzaminacyjnych zwykle "konstrukcyjna" oznacza nominalną z zapisu wymiaru.
Zwykle to zadanie polega na odczycie zapisu z rysunku, a nie na złożonych obliczeniach. Można jednak policzyć wymiary graniczne, aby zrozumieć sens tolerancji (np. 5,91–6,00 mm). Na egzaminie skup się na poprawnym rozpoznaniu właściwego wymiaru.
info

Około 39% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Źródła:

  • PN-EN ISO 129-1:2019-12, Dokumentacja techniczna wyrobu — Wymiarowanie i tolerowanie — Część 1: Zasady ogólne (zasady zapisu wymiarów i tolerancji)
  • PN-EN ISO 286-1:2011, System tolerancji i pasowań ISO — Część 1: Podstawy tolerancji, odchyłek i pasowań (pojęcia odchyłek i wymiarów granicznych)
  • PN-EN ISO 286-2:2010, System tolerancji i pasowań ISO — Część 2: Tabele klas tolerancji i odchyłek granicznych dla otworów i wałków

Materiały:

  • Podręczniki do rysunku technicznego maszynowego (wymiarowanie i tolerancje)
  • Instrukcje serwisowe silników stosowanych w maszynach rolniczych (rozdziały: rozrząd, zawory)
  • Zestawy zadań z odczytu tolerancji i wymiarów na rysunkach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego