KWALIFIKACJA ELE5 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 14.
Które z wymienionych części zamiennych są najczęściej potrzebne do naprawy odkurzacza z jednofazowym silnikiem komutatorowym?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W silniku komutatorowym elementem, który najszybciej zużywa się w normalnej eksploatacji, są szczotki węglowe (oraz ich osprzęt, np. szczotkotrzymacze). Pracują w stałym kontakcie z komutatorem, ścierają się i mogą powodować iskrzenie oraz spadek mocy. Pozostałe elementy z odpowiedzi nie są typowymi częściami zamiennymi odkurzacza z takim silnikiem.

Pełne wyjaśnienie:

W odkurzaczach z jednofazowym silnikiem komutatorowym (często nazywanym też silnikiem uniwersalnym) prąd doprowadzany jest do uzwojeń wirnika przez komutator i szczotki węglowe. To połączenie jest połączeniem ślizgowym, więc podczas pracy występuje tarcie, nagrzewanie, pylenie grafitu i stopniowe ścieranie materiału szczotki.

Dlaczego poprawna odpowiedź to "Szczotkotrzymacze i szczotki węglowe"?

  • Szczotki węglowe są klasycznym elementem eksploatacyjnym: ich zużycie jest przewidywalne i zależy od czasu pracy, obciążenia oraz jakości komutacji.
  • Szczotkotrzymacze i elementy docisku (sprężyny) też mogą wymagać wymiany: mogą się przegrzewać, pękać, luzować lub blokować ruch szczotki, co pogarsza styk z komutatorem.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Termostaty i czujniki temperatury mogą występować jako zabezpieczenie, ale nie są zwykle "najczęściej" wymienianą częścią w silniku komutatorowym; częściej diagnozuje się i usuwa naturalne zużycie szczotek niż awarie czujników.
  • Przekładnie i skrzynki przekładniowe nie są typowym zespołem w odkurzaczu z takim napędem (napęd jest zwykle bezpośredni na turbinę). Usterki mechaniczne mogą się zdarzać, ale nie stanowią typowej, najczęstszej "części zamiennej" silnika komutatorowego.
  • Grzałki i spirale grzejne dotyczą urządzeń grzejnych. Odkurzacz wykorzystuje energię głównie do wytworzenia podciśnienia przez turbinę, a nie do ogrzewania, więc te elementy nie są typowe dla tego rodzaju napędu.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli w pytaniu pojawia się silnik komutatorowy, wśród "najczęściej wymienianych" elementów najpierw rozważ części stykowe i cierne (szczotki, osprzęt szczotek), bo to one zużywają się w normalnej pracy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Szczotki węglowe to elementy przewodzące prąd do wirnika przez komutator. Pracują jako styk ślizgowy, więc naturalnie się ścierają. Gdy są zużyte, silnik może tracić moc, przerywać pracę lub nadmiernie iskrzyć.
Bo są częścią układu komutacji i pracują w stałym kontakcie mechanicznym z komutatorem. Tarcie i nagrzewanie powodują ubytek materiału szczotki oraz problemy z dociskiem lub prowadzeniem szczotki w szczotkotrzymaczu.
Typowe objawy to: spadek obrotów i ssania, nierówna praca, intensywne iskrzenie widoczne przez otwory wentylacyjne, zapach przypalenia oraz okresowe zaniki pracy. Objawy nasilają się pod obciążeniem.
Niewielkie iskrzenie może występować normalnie, ale silne i nieregularne zwykle świadczy o zużytych szczotkach, zabrudzonym/zużytym komutatorze albo złym docisku w szczotkotrzymaczu. Wtedy potrzebna jest diagnostyka i serwis.
Szczotkotrzymacz prowadzi szczotkę i utrzymuje jej prawidłowe ustawienie względem komutatora. Zapewnia też miejsce dla sprężyny dociskowej. Uszkodzenie lub zablokowanie szczotkotrzymacza pogarsza styk i przyspiesza zużycie.
W silniku komutatorowym częściej wymienia się elementy eksploatacyjne związane z komutacją, czyli szczotki (czasem także szczotkotrzymacze). Termostat może występować jako zabezpieczenie, ale jego awaria nie jest typową, najczęstszą naprawą.
Nie. Występują też rozwiązania z innymi typami napędu (np. bezszczotkowymi). Pytanie dotyczy jednak odkurzacza z jednofazowym silnikiem komutatorowym, gdzie szczotki są integralną częścią konstrukcji.
Dobiera się je przede wszystkim po wymiarach (szerokość, grubość, długość), sposobie podłączenia (linka, konektor) oraz typie materiału. W praktyce serwisowej najbezpieczniej kierować się oznaczeniem części z dokumentacji urządzenia lub wzorem zużytej szczotki.
Częsty błąd to przenoszenie skojarzeń z innych urządzeń (np. grzałki) albo wybieranie elementów "elektronicznych" (czujniki) bez analizy, co realnie zużywa się mechanicznie. W silniku komutatorowym kluczowe są elementy stykowe: szczotki i osprzęt.
Ucz się funkcji podstawowych części: komutator, szczotki, wirnik, stojan, łożyska. Ćwicz rozpoznawanie typowych objawów zużycia (iskrzenie, spadek mocy) i łącz je z przyczynami. Pomaga też analiza prostych schematów i opisów budowy silnika uniwersalnego.
info

Statystycznie 64% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "W silniku komutatorowym elementem, który najszybciej zużywa się w normalnej eksploatacji, są szczotki węglowe (oraz ich osprzęt, np. szczotkotrzymacze)."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Silnik komutatorowy" – opis zasady działania i elementów komutacji. https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_komutatorowy (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL): "Szczotka węglowa" – rola szczotek, zastosowania i zużycie w maszynach elektrycznych. https://pl.wikipedia.org/wiki/Szczotka_w%C4%99glowa (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z maszyn elektrycznych dotyczące silników komutatorowych (uniwersalnych)
  • Instrukcje serwisowe i poradniki producentów dotyczące wymiany szczotek węglowych w silnikach komutatorowych
  • Karty katalogowe szczotek węglowych (dobór wymiarów i materiału)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego