KWALIFIKACJA MOT5 - CZERWIEC 2013

PYTANIE NR 38.
Zachodzi najczęściej przy małych prędkościach i dużych naciskach - w warunkach niedostatecznego smarowania lub jego braku. Występy, nierówności powierzchni są wówczas sczepiane, a następnie ścinane. Jakiego rodzaju zużycia dotyczy opis
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zużycie adhezyjne występuje typowo przy małych prędkościach i dużych naciskach, szczególnie przy niedostatecznym smarowaniu lub jego braku. Mikronierówności powierzchni "sczepiają się" (tworzą złącza), a następnie są ścinane podczas ruchu, co powoduje ubytek materiału i może prowadzić do zatarcia.

Pełne wyjaśnienie:

Opis wskazuje na zużycie adhezyjne, bo kluczowe są tu trzy elementy: małe prędkości, duże naciski oraz niedostateczne smarowanie (lub jego brak). W takich warunkach film smarny jest zbyt cienki, aby skutecznie oddzielać współpracujące powierzchnie. Dochodzi wtedy do kontaktu mikronierówności (występów) metalu z metalem.

W mechanizmie adhezyjnym mikrowystępy dwóch powierzchni pod naciskiem mogą lokalnie się "zespawać" lub silnie związać (powstają złącza adhezyjne). Podczas dalszego przesuwu te połączenia są ścinane. Skutkiem jest odrywanie fragmentów materiału, powstawanie rys, zadrapań, a w skrajnym przypadku zatarcie (gwałtowne zwiększenie tarcia i uszkodzenie węzła).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do opisu?

  • "Chemicznego" – sugeruje dominację reakcji chemicznych (np. utleniania) i tworzenie/niszczenie warstw reakcyjnych. W pytaniu mechanizm jest opisany jako sczepianie nierówności i ich ścinanie, czyli typowo adhezja przy braku smaru.
  • "Mechanicznego" – to określenie zbyt ogólne. W praktyce większość zużyć ma komponent "mechaniczny", ale tu opis jednoznacznie wskazuje na konkret: tworzenie i ścinanie złączy na mikrostykach, co jest definicyjne dla adhezji.
  • "Elektrochemicznego" – dotyczy korozji elektrochemicznej (udział elektrolitu i procesów potencjałowych). W opisie brak warunków typowych dla elektrochemii; zamiast tego podkreślono niedostateczne smarowanie i sczepianie powierzchni.

W diagnostyce pojazdów taki mechanizm rozważa się m.in. przy awariach układu smarowania, nieprawidłowym doborze oleju, zapchanym filtrze, zbyt niskim poziomie oleju lub pracy węzła tarcia na sucho.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zużycie adhezyjne to ubytek materiału powstający, gdy dwie powierzchnie w ruchu stykają się miejscowo "metal o metal". Mikronierówności mogą się sczepiać (tworzyć złącza), a potem są ścinane podczas przesuwu. Skutkiem są zadrapania, zatarcia i przenoszenie materiału.
Przy małych prędkościach trudniej utrzymać stabilny film smarny rozdzielający powierzchnie. Wzrasta udział tarcia granicznego i rośnie liczba mikrostyków. To sprzyja sczepianiu nierówności oraz ich ścinaniu, czyli mechanizmowi adhezyjnemu.
Typowe objawy to nagły wzrost hałasu tarcia, spadek mocy, wzrost temperatury elementu, przycieranie lub blokowanie mechanizmu oraz obecność opiłków w oleju. Po demontażu widać smugi, zarysowania i miejscowe przyspawania materiału.
Zużycie adhezyjne często daje smugi, przytarcia i "rozmazany" materiał przeniesiony z jednej powierzchni na drugą. Zużycie ścierne częściej tworzy równoległe rysy jak po papierze ściernym, wynikające z twardych cząstek lub chropowatości działających jak ziarna ścierne.
Brak smarowania silnie zwiększa ryzyko adhezji, ale w praktyce mogą współistnieć różne mechanizmy (np. ścierne przez zanieczyszczenia, korozyjne przy wilgoci). Jednak opis "sczepianie i ścinanie nierówności" jest szczególnie charakterystyczny dla adhezji.
Narażone są węzły tarcia pracujące z dużym obciążeniem i zależne od filmu olejowego, np. panewki i czopy, tuleje ślizgowe, prowadnice oraz miejsca, gdzie może dojść do chwilowego zaniku smarowania. Ryzyko rośnie przy przegrzaniu i złej jakości oleju.
Najczęściej są to: zbyt niski poziom oleju, niewłaściwy olej (lepkość/klasa), zapchany filtr, awaria pompy oleju, nieszczelności układu, przegrzewanie oraz zanieczyszczenia. Każdy z tych czynników osłabia film smarny i zwiększa tarcie graniczne.
Profilaktyka obejmuje regularne wymiany oleju i filtrów, kontrolę poziomu i ciśnienia oleju, dobór oleju o właściwych parametrach, dbanie o czystość podczas napraw oraz szybkie reagowanie na kontrolki/objawy spadku smarowania. Ważna jest też właściwa docierka po naprawie.
To opis mikrozjawisk na styku materiałów: występy dwóch chropowatych powierzchni pod naciskiem łączą się lokalnie, a gdy elementy przesuwają się względem siebie, te połączenia pękają lub są ścinane. Oderwane cząstki powodują ubytek i pogorszenie gładkości.
Najczęściej myli się zużycie adhezyjne z "mechanicznym" (bo brzmi ogólnie) albo z chemicznym/elektrochemicznym przez podobieństwo nazw. Pomaga szukanie słów-kluczy: brak smarowania, duży nacisk i sczepianie/ścinanie wskazują na adhezję.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 48% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że zużycie adhezyjne występuje typowo przy małych prędkościach i dużych naciskach, szczególnie przy niedostatecznym smarowaniu lub jego braku.

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Zużycie adhezyjne" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Zu%C5%BCycie_adhezyjne (dostęp: 2026-03-02)
  • Stachowiak, Batchelor: "Engineering Tribology", rozdział o mechanizmach zużycia (adhesive wear), wydanie książkowe (źródło podręcznikowe)
  • Hutchings, Shipway: "Tribology: Friction and Wear of Engineering Materials", część dot. zużycia adhezyjnego, wydanie książkowe (źródło podręcznikowe)

Materiały:

  • Podręczniki z tribologii i materiałoznawstwa eksploatacyjnego
  • Materiały dydaktyczne o rodzajach zużycia części maszyn (adhezyjne, ścierne, korozyjne)
  • Instrukcje serwisowe producentów dotyczące diagnostyki zatarć i problemów smarowania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego