KWALIFIKACJA MEC9 - TEST WIEDZY NR 5

PYTANIE NR 19.
Zakładasz produkcję elementów maszyn, które muszą być dopasowane do siebie z tolerancją H7/g6. Jakie jest prawidłowe dopasowanie tych elementów?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pasowanie H7/g6 jest pasowaniem luzowym.
Otwór "H" ma odchyłkę dolną równą 0, a wałek "g" ma pole tolerancji położone poniżej wymiaru nominalnego, więc wałek pozostaje mniejszy od otworu. Dzięki temu uzyskuje się gwarantowany luz montażowy przy dobrej dokładności (IT7/IT6).

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie H7/g6 pierwsza część dotyczy otworu (duża litera), a druga wałka (mała litera). To kluczowe, bo o rodzaju pasowania (luzowe, przejściowe, wciskowe) decyduje przede wszystkim położenie pól tolerancji względem wymiaru nominalnego, a nie same liczby 6 i 7.

Dlaczego "Luzowe" jest poprawne?
Otwór z literą H w systemie ISO ma odchyłkę dolną EI = 0, czyli najmniejszy wymiar otworu zaczyna się od wymiaru nominalnego. Wałek z literą g należy do grupy wałków, które w typowym zestawieniu z otworem H tworzą pasowania luzowe (clearance fits). Oznacza to, że nawet największy dopuszczalny wałek pozostaje mniejszy niż najmniejszy dopuszczalny otwór, więc występuje luz minimalny.

Co oznaczają liczby 7 i 6?
Liczby określają klasy dokładności IT (np. IT7 dla otworu i IT6 dla wałka). Informują o szerokości tolerancji (jak precyzyjnie ma być wykonany element), ale same w sobie nie przesądzają o tym, czy będzie wcisk czy luz.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Ciasne" – pasowanie ciasne/wciskowe wymaga takiego położenia pola tolerancji wałka, aby wałek mógł być większy od otworu (powstaje ujemny luz, czyli wcisk). Litera g tego nie zapewnia w zestawieniu z H.
  • "Przejściowe" – pasowanie przejściowe dopuszcza zarówno mały luz, jak i mały wcisk w zależności od wykonania w granicach tolerancji. Dla H7/g6 typowo uzyskuje się pewny luz, więc nie jest to pasowanie przejściowe.
  • "Ruchowe" – to określenie bywa używane potocznie dla połączeń z większym luzem umożliwiającym swobodny ruch. H7/g6 daje zwykle precyzyjny luz (centrujący) i nie jest klasycznym "luźnym pasowaniem ruchowym" o dużej swobodzie.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze czytaj parę jako "otwór/wałek". Najpierw ustal, czy otwór jest bazowy (H), potem sprawdź literę wałka: litery z zakresu a–h w połączeniu z H najczęściej prowadzą do pasowań z luzem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zapis H7/g6 oznacza parę tolerancji dla otworu (H7) i wałka (g6). Litery określają położenie pola tolerancji względem wymiaru nominalnego, a liczby (6, 7) – klasę dokładności IT, czyli szerokość tolerancji.
W systemie ISO otwór H ma odchyłkę dolną równą 0, a wałek g ma pole tolerancji położone tak, że wałek pozostaje mniejszy od otworu. To daje gwarantowany luz (clearance), więc nie powstaje wcisk charakterystyczny dla pasowań ciasnych.
Najpierw ustal, co jest otworem (duża litera), a co wałkiem (mała litera). W praktyce dla systemu otworu podstawowego H: wałki z literami bliżej początku alfabetu (np. a–h) dają zwykle luz, a litery "późniejsze" (np. p–zc) prowadzą do wcisku.
Litera H dla otworu oznacza, że odchyłka dolna otworu wynosi 0. Innymi słowy: najmniejszy dopuszczalny otwór ma wymiar równy nominalnemu, a całe pole tolerancji znajduje się "powyżej" nominalu.
Litera g dla wałka określa położenie pola tolerancji wałka względem nominalu. W zestawieniu z otworem H jest to typowy wybór dla pasowań luzowych, zapewniających pewien luz montażowy przy zachowaniu dobrej dokładności prowadzenia/centrowania.
Nie. Liczby (np. 6, 7) oznaczają klasy dokładności IT, czyli jak szeroka jest tolerancja wykonania. O tym, czy jest luz czy wcisk, decydują głównie litery (położenie pól tolerancji), a nie same wartości IT.
H7/g6 stosuje się tam, gdzie potrzebne jest dokładne centrowanie i jednocześnie możliwość montażu bez wcisku, np. w niektórych osadzeniach elementów na wałach (koła zębate, sprzęgła) lub połączeniach wymagających okresowego demontażu. To pasowanie precyzyjne, ale z luzem.
Najczęstsze pomyłki to: (1) uznanie, że "małe IT" automatycznie oznacza wcisk, (2) pominięcie, że duża litera dotyczy otworu, a mała wałka, (3) traktowanie słowa "dopasowane" jako synonimu pasowania ciasnego, bez analizy oznaczeń.
Pasowanie przejściowe wybiera się, gdy dopuszcza się zarówno niewielki luz, jak i niewielki wcisk zależnie od odchyłek, np. gdy chce się uzyskać stabilniejsze osadzenie, ale bez jednoznacznego wymagania wcisku. H7/g6 jest przewidywalne jako pasowanie z luzem, więc nie spełnia celu "czasem wcisk, czasem luz".
Najpierw odczytaj: H to otwór bazowy (EI=0). Potem sprawdź literę wałka: g jest typowa dla pasowań z luzem w parze z H. Na końcu potraktuj liczby 7/6 jako dokładność wykonania, a nie typ pasowania. To pozwala szybko wybrać "luzowe".
info

Statystycznie 55% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że pasowanie H7/g6 jest pasowaniem luzowym.Otwór "H" ma odchyłkę dolną równą 0, a wałek "g" ma pole tolerancji położone poniżej wymiaru nominalnego, więc wałek pozostaje mniejszy od otworu.

Źródła:

  • ISO 286-2:2010, "Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts", zestawienia "preferred fits / preferred clearance fits" (H7/g6).
  • ISO 286-1:2010, "Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits" (definicje odchyłek i zasady systemu otworu/wałka).
  • PN-EN ISO 286-1 oraz PN-EN ISO 286-2 (polskie wdrożenia norm ISO 286), odpowiednio część 1 i 2: system tolerancji i pasowań oraz tabele odchyłek granicznych.

Materiały:

  • ISO 286-1:2010 – system tolerancji ISO (część ogólna)
  • ISO 286-2:2010 – tabele i zalecane pasowania (preferred fits)
  • Podręczniki z podstaw konstrukcji maszyn: rozdziały o tolerancjach i pasowaniach

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego