KWALIFIKACJA MEC8 - TEST WIEDZY NR 4

PYTANIE NR 1.
Załóż, że otrzymujesz rysunek techniczny części maszynowej z tolerancją wymiaru 10mm H7. Jaki jest zakres wymiarów otworu, który powinieneś wykonać?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tolerancja 10 mm H7 dotyczy otworu, gdzie litera "H" oznacza odchyłkę dolną równą 0, a klasa 7 określa szerokość pola tolerancji.
Dlatego minimalny wymiar otworu to 10,000 mm, a maksymalny to 10,025 mm, co daje zakres 10 mm – 10,025 mm.

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie 10 mm H7 liczba 10 mm to wymiar nominalny, a symbol H7 określa położenie i szerokość pola tolerancji dla otworu w systemie ISO tolerancji i pasowań.

Co oznacza litera "H"?
W przypadku otworu pole tolerancji "H" jest tak położone, że odchyłka dolna wynosi 0. To znaczy, że najmniejszy dopuszczalny wymiar otworu jest równy wymiarowi nominalnemu.

Co oznacza "7"?
Liczba 7 to klasa dokładności (IT), która określa szerokość tolerancji dla danego przedziału wymiarowego. Dla wymiaru 10 mm przyjęta szerokość tolerancji daje górną granicę większą od 10 mm o 0,025 mm.

Wymiary graniczne otworu:

  • Wymiar minimalny: 10,000 mm (bo odchyłka dolna dla H wynosi 0)
  • Wymiar maksymalny: 10,025 mm (nominał powiększony o odchyłkę górną wynikającą z klasy 7)

Zatem poprawny zakres wykonania otworu to 10 mm – 10,025 mm.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Zakresy zawierające wartości poniżej 10 mm nie pasują do pola "H" dla otworu, bo wtedy odchyłka dolna nie byłaby równa 0.
  • Zakres 10 mm – 10,02 mm ma zbyt małą górną odchyłkę, co odpowiadałoby innemu doborowi klasy tolerancji lub innemu przedziałowi wymiarowemu.
  • Zakres 9,99 mm – 10,01 mm sugeruje tolerancję symetryczną wokół 10 mm, co jest typowym błędem wynikającym z mylenia zapisu ISO z zapisem "±".

Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj, że dla otworu "H" dolna odchyłka jest równa 0, więc zawsze startujesz od wymiaru nominalnego jako minimum, a "IT" decyduje o tym, jak daleko sięga maksimum.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zapis H7 informuje o polu tolerancji otworu: litera "H" określa położenie pola (dla otworu dolna odchyłka wynosi 0), a "7" mówi o klasie dokładności (szerokości tolerancji). Z tego wyznacza się wymiary graniczne: minimalny i maksymalny.
Dla otworu z literą "H" przyjmuje się, że odchyłka dolna = 0. To znaczy, że wymiar minimalny jest równy wymiarowi nominalnemu z rysunku. Dopiero wymiar maksymalny wynika z klasy IT (np. 7).
Bo litera "H" w systemie ISO oznacza takie położenie pola tolerancji, w którym dolna granica pokrywa się z wymiarem nominalnym. Jeśli w odpowiedzi pojawia się wartość mniejsza od nominału, to nie jest to pole "H" dla otworu albo pomylono otwór z wałkiem.
Wymiary graniczne to minimalny i maksymalny dopuszczalny wymiar detalu po obróbce. Są potrzebne, aby wykonawca i kontrola jakości wiedzieli, czy detal mieści się w tolerancji oraz czy będzie prawidłowo współpracował z elementem pasowanym w zespole.
W praktyce warsztatowej dokładność zbliżoną do H7 uzyskuje się zwykle przez rozwiercanie po wierceniu lub przez wytaczanie (np. na tokarce/frezarce). Dobór zależy od średnicy, materiału i wymaganej chropowatości. Sama operacja wiercenia często bywa zbyt mało dokładna.
Zwykle nie. Suwmiarka ma ograniczoną dokładność i nie zawsze pozwala wiarygodnie ocenić małe odchyłki. Do kontroli otworów częściej używa się średnicówek, czujników, mikrometrów do otworów lub sprawdzianów GO/NOGO, które szybko potwierdzają zgodność z wymiarami granicznymi.
Typowe błędy to: zakładanie tolerancji symetrycznej "±", mylenie otworu z wałkiem, oraz przenoszenie wartości tolerancji z innego przedziału średnic. Warto pamiętać zasadę: dla otworu "H" minimum = nominał, a maksimum wynika z klasy IT i tablic odchyłek.
W systemie otworu (często stosowanym) otwór ma stałe położenie pola tolerancji, np. "H", a dobór pasowania realizuje się przez zmianę tolerancji wałka. W systemie wałka sytuacja jest odwrotna: stałe jest pole wałka, a zmienia się pole otworu.
Zasada "dla otworu H dolna odchyłka = 0" często pozwala wyznaczyć wymiar minimalny bez tablic. Jednak do wyznaczenia wymiaru maksymalnego zwykle potrzebna jest znajomość wartości z tablic (dla klasy IT i przedziału średnic) albo dane podane w zadaniu.
Ćwicz na krótkich przykładach: odczyt symbolu tolerancji, wyznaczanie wymiarów granicznych i dobór metody obróbki oraz pomiaru. Dobrze działa nauka schematu: nominał → pole (litera) → klasa IT → wymiary graniczne, a potem kontrola narzędziami typowymi dla warsztatu.
info

Statystycznie 52% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • ISO 286-1, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits (zakres: znaczenie pól tolerancji, w tym H dla otworów)
  • ISO 286-2, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts (zakres: tablice odchyłek granicznych i klas IT)

Materiały:

  • Tablice tolerancji i pasowań ISO (opracowania warsztatowe dla mechaników)
  • Podręczniki z metrologii warsztatowej i rysunku technicznego maszynowego
  • Instrukcje stosowania sprawdzianów tłoczkowych i pierścieniowych GO/NOGO

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego