KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 5.
Zamieszczony piktogram odnosi się do substancji o klasie i kategorii zagrożenia:
Ilustracja przedstawia piktogram w kształcie rombu z czarną obwódką, wewnątrz którego znajduje się czarna sylwetka butli
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Piktogram z sylwetką butli oznacza gazy pod ciśnieniem (np. sprężone, skroplone lub schłodzone skroplone).
Takie substancje stwarzają ryzyko rozerwania pojemnika przy ogrzaniu lub uszkodzeniu. Pozostałe odpowiedzi dotyczą innych piktogramów: wybuchowości, utleniania i łatwopalności.

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie dotyczy rozpoznania piktogramu zagrożenia umieszczanego na etykietach chemikaliów. Symbol butli identyfikuje gazy pod ciśnieniem (w praktyce obejmuje to m.in. gazy sprężone oraz gazy skroplone).

Dlaczego to jest ważne w pracy technika analityka? Gazy pod ciśnieniem są często wykorzystywane w laboratoriach (np. jako gazy nośne, osłonowe lub pomocnicze). Główne ryzyko nie wynika tu z reaktywności chemicznej, lecz z energii zgromadzonej w pojemniku: przy wzroście temperatury lub uszkodzeniu mechanicznym może dojść do gwałtownego uwolnienia gazu, a nawet rozerwania butli lub naboju.

Odpowiedź "sprężone gazy pod ciśnieniem" pasuje więc do piktogramu butli, bo opisuje klasę zagrożenia związaną z przechowywaniem substancji w pojemnikach ciśnieniowych.

Pozostałe propozycje są błędne, ponieważ odnoszą się do innych grup zagrożeń i innych piktogramów:

  • "niestabilne materiały wybuchowe" są kojarzone z zagrożeniem wybuchem i innym oznakowaniem; ich charakterystycznym ryzykiem jest detonacja/wybuch, a nie ciśnienie w pojemniku.
  • "gazy utleniające, kategoria zagrożenia 1" dotyczą właściwości podtrzymywania spalania i nasilania pożaru; to inny typ zagrożenia niż sama obecność gazu pod ciśnieniem.
  • "gazy łatwopalne, kategoria zagrożenia 1" odnoszą się do łatwego zapłonu i palenia się mieszaniny gazu z powietrzem; również jest to inny piktogram i inny mechanizm ryzyka.

Wskazówka egzaminacyjna: ucz się piktogramów "po funkcji". Butla = ciśnienie i ryzyko rozerwania pojemnika; płomień = łatwopalność; "płomień nad kółkiem" = utlenianie; "wybuch" = materiały wybuchowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Piktogram z butlą oznacza gazy pod ciśnieniem (np. sprężone lub skroplone). Wskazuje na ryzyko wynikające z ciśnienia w pojemniku: przy ogrzaniu lub uszkodzeniu może dojść do gwałtownego uwolnienia gazu lub rozerwania opakowania.
Najbardziej typowe jest zagrożenie mechaniczne: rozerwanie butli/naboju, wyrzut elementów, silny strumień gazu oraz gwałtowne ochłodzenie przy rozprężaniu. Nie jest to automatycznie zagrożenie pożarem lub utlenianiem (to zależy od rodzaju gazu).
Piktogram butli informuje o ciśnieniu, a nie o palności. Gaz może być obojętny (np. nie reagować i nie palić się), a mimo to stanowić ryzyko z powodu sprężenia. Palność oznacza się innym piktogramem (płomień).
Gazy pod ciśnieniem rozpoznasz po symbolu butli. Łatwopalność rozpoznaje się po płomieniu. Na etykiecie mogą wystąpić oba piktogramy jednocześnie, jeśli gaz jest jednocześnie pod ciśnieniem i łatwopalny.
Klasa zagrożenia mówi, jakiego typu jest zagrożenie (np. gaz pod ciśnieniem, łatwopalność). Kategoria określa "nasilenie" w ramach tej klasy. Na egzaminie często trzeba powiązać piktogram z właściwą klasą/kategorią.
Najczęściej przy pracy z aparaturą analityczną i instalacjami gazowymi: gazy nośne, osłonowe, kalibracyjne lub pomocnicze. Pojawiają się też w nabojach i pojemnikach ciśnieniowych do urządzeń. Zawsze sprawdzaj etykietę i kartę charakterystyki.
Typowe błędy to wybór "na skojarzenie" (np. gaz = łatwopalny), ignorowanie detali symbolu oraz mylenie piktogramów utleniania i łatwopalności. Pomaga nauka zestawami: butla (ciśnienie), płomień (palność), płomień nad kółkiem (utlenianie), wybuch (materiały wybuchowe).
Nie bezpośrednio. Piktogram butli dotyczy ciśnienia. Toksyczność, działanie drażniące lub żrące oznacza się innymi piktogramami. Ten sam gaz może mieć kilka piktogramów, jeśli spełnia kryteria kilku zagrożeń jednocześnie.
Przede wszystkim: unikać ogrzewania i źródeł ciepła, chronić pojemnik przed uszkodzeniem, stosować właściwe reduktory i osprzęt, zapewnić stabilne mocowanie butli oraz kontrolować szczelność instalacji. Dodatkowe zasady zależą od rodzaju gazu (np. palność).
Ucz się piktogramów razem z nazwą klasy zagrożenia i krótkim opisem ryzyka. Ćwicz na etykietach i kartach charakterystyki: rozpoznaj symbol, powiedz co grozi i jakie są podstawowe środki ostrożności. To łączy teorię z praktyką laboratoryjną.
info

Około 55% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Piktogram z sylwetką butli oznacza gazy pod ciśnieniem (np. sprężone, skroplone lub schłodzone skroplone).Takie substancje stwarzają ryzyko rozerwania pojemnika przy ogrzaniu lub uszkodzeniu."

Źródła:

  • European Chemicals Agency (ECHA) – "Hazard pictograms" (informacje o piktogramach zagrożeń), https://echa.europa.eu/hazard-pictograms - dostęp 2026-03-01
  • ECHA – "CLP Regulation" (informacje ogólne o klasyfikacji i oznakowaniu), https://echa.europa.eu/regulations/clp - dostęp 2026-03-01
  • OSHA (Occupational Safety and Health Administration) – "Hazard Communication Standard: Pictograms" (zestawienie piktogramów i znaczeń), https://www.osha.gov/hazcom/pictograms - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Materiały szkoleniowe dot. oznakowania chemikaliów i piktogramów zagrożeń używane w pracowniach chemicznych
  • Karty charakterystyki (SDS) dla przykładowych gazów pod ciśnieniem stosowanych w laboratoriach
  • Strony informacyjne organów UE o piktogramach i zasadach klasyfikacji zagrożeń chemicznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego