Zestawienie obrotów i sald (bilans obrotowy) obejmuje konta księgi głównej wraz z obrotami (sumami zapisów) po stronie Wn i Ma oraz saldami. Jego podstawową funkcją jest kontrola arytmetyczna poprawności zapisów wynikająca z metody podwójnego zapisu: w ujęciu globalnym powinno być spełnione, że suma obrotów Wn wszystkich kont równa się sumie obrotów Ma, a analogicznie suma sald Wn równa się sumie sald Ma.
Dlatego poprawna jest odpowiedź: księgowania na jednej stronie konta. Jeśli operacja została zaksięgowana tylko po Wn albo tylko po Ma, to nie powstaje zapis przeciwstawny, co zaburza równowagę Wn=Ma w skali całej księgi głównej. Taki błąd techniczny zostanie ujawniony przez zestawienie, bo sumy obrotów (lub sald) nie będą się zgadzały.
Pozostałe odpowiedzi opisują błędy, które mogą zachować równowagę Wn=Ma, więc zestawienie obrotów i sald nie musi ich wykazać:
- wielokrotne zaksięgowanie operacji gospodarczej – jeśli ta sama operacja zostanie ujęta ponownie, ale nadal podwójnie (Wn i Ma na tę samą kwotę), globalne sumy Wn i Ma dalej będą równe; błąd jest merytoryczny (nadmiarowy zapis), a nie arytmetyczny.
- księgowanie równoważne, na właściwych stronach kont, ale niewłaściwej kwoty – jeżeli błędna kwota została wpisana symetrycznie po Wn i Ma, równość Wn=Ma nadal się utrzyma, więc zestawienie nie wskaże problemu (choć zapis jest niezgodny z dokumentem źródłowym).
- zaksięgowanie zgodnie z regułą podwójnego zapisu, ale po przeciwnych stronach kont niż należało – nadal mamy dwa zapisy na tę samą kwotę, więc kontrola arytmetyczna "przejdzie". To błąd klasyfikacji/strony konta, który wymaga innych procedur kontroli (np. analizy zapisów, kont, dekretów).
W praktyce księgowy używa zestawienia jako szybkiego testu: brak zgodności sum obrotów Wn i Ma to sygnał błędu technicznego (np. zapis jednostronny). Zgodność sum nie oznacza jednak, że wszystkie księgowania są merytorycznie poprawne.
