KWALIFIKACJA MEC8 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 40.
Zgodnie z danymi w tabeli, do przygotowania otworu do rozwiercania na wymiar Ø13 w klasie IT11, należy zastosować
Ilustracja przedstawia tabelę z danymi dotyczącymi przygotowania otworów do rozwiercania w różnych klasach dokładności
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby rozwiercić otwór do Ø13 w klasie IT11, najpierw wykonuje się otwór wstępny wiertłem mniejszym od wymiaru docelowego.
Dobór średnicy wiertła wynika z tabeli naddatków pod rozwiercanie dla danej średnicy i dokładności. Z tabeli wynika, że właściwe jest wiertło Ø12,5.

Pełne wyjaśnienie:

Rozwiercanie jest operacją wykańczającą otwór: ma zapewnić wymaganą dokładność wymiaru (tu: IT11) oraz zwykle lepszą geometrię i jakość powierzchni niż samo wiercenie. Żeby rozwiertak pracował prawidłowo, otwór przed rozwiercaniem nie może mieć średnicy docelowej – musi pozostać naddatek do skrawania.

Dlatego etap "przygotowania otworu do rozwiercania" polega na doborze wiertła wstępnego o średnicy mniejszej niż Ø13. Właściwa wartość nie jest dowolna: zależy m.in. od średnicy nominalnej, klasy dokładności (IT) oraz zaleceń technologicznych ujętych w tabelach. Z podanej w zadaniu tabeli wynika, że dla wymiaru Ø13 w IT11 należy użyć wiertła Ø12,5 – pozostawia ono odpowiedni naddatek na pracę rozwiertaka.

Odpowiedź "wiertło Ø11" jest nieprawidłowa, bo pozostawia zbyt duży naddatek: może to pogorszyć stabilność procesu, zwiększyć siły skrawania i ryzyko błędów kształtu, a także nadmiernie obciążyć narzędzie. Odpowiedź "rozwiertak zdzierak Ø13" nie spełnia polecenia, ponieważ nie jest narzędziem do przygotowania otworu wiertłem, tylko narzędziem do samego rozwiercania. Odpowiedź "rozwiertak zdzierak Ø12,75" również nie odpowiada na pytanie o dobór wiertła wstępnego i dodatkowo wprowadza mylenie średnicy narzędzia wykańczającego z etapem przygotowawczym.

Na egzaminie warto zapamiętać zasadę: najpierw wiercenie wstępne (mniejsza średnica), a dopiero potem rozwiercanie do wymiaru i klasy IT, przy czym konkretny naddatek odczytuje się z tabel technologicznych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rozwiercanie to operacja obróbki skrawaniem służąca do wykańczania wcześniej wykonanego otworu. Stosuje się je, gdy trzeba uzyskać określoną dokładność wymiaru (np. klasa IT) oraz lepszą geometrię i często mniejszą chropowatość niż po wierceniu.
Rozwiertak musi mieć materiał do zdjęcia, czyli naddatek. Gdyby otwór był wykonany od razu na wymiar docelowy, rozwiertak mógłby nie skrawać stabilnie, tylko "ślizgać się" po powierzchni, co pogarsza dokładność i jakość oraz zwiększa ryzyko błędów kształtu.
IT11 to jedna z klas dokładności tolerancji wymiarów liniowych w systemie ISO. Określa szerokość pola tolerancji (dopuszczalne odchyłki wymiaru). Im mniejszy numer IT, tym wyższa dokładność. W praktyce wpływa to na dobór metody obróbki i naddatków.
Średnicę wiertła wstępnego dobiera się z tabel technologicznych naddatków pod rozwiercanie. Uwzględnia się średnicę nominalną otworu i wymaganą klasę IT. Celem jest pozostawienie takiego naddatku, by rozwiertak pracował stabilnie i uzyskał wymaganą dokładność.
Nie. Rozwiertak (także zdzierak) jest przeznaczony do obróbki otworu już istniejącego, czyli po wierceniu, wytaczaniu lub innym wykonaniu wstępnym. Jego zadaniem jest skrawanie cienkiej warstwy materiału w celu poprawy wymiaru i jakości otworu.
Zbyt mała średnica wiertła zostawia zbyt duży naddatek. To zwiększa siły skrawania przy rozwiercaniu, obciążenie narzędzia i ryzyko bicia, a w efekcie może pogorszyć dokładność i kształt otworu. W skrajnych przypadkach przyspiesza zużycie lub uszkodzenie rozwiertaka.
Najczęściej myli się etap przygotowania otworu z etapem wykańczania: wybiera się rozwiertak zamiast wiertła wstępnego albo dobiera średnicę "na oko" bez tabeli. Częsta jest też pułapka zakotwiczenia na Ø13 i wybieranie odpowiedzi z tą liczbą.
Rozwiercanie stosuje się, gdy otwór ma współpracować z innym elementem (np. sworzniem, tuleją) i wymaga określonej dokładności oraz powtarzalności. Samo wiercenie często nie gwarantuje tak dobrej geometrii i stabilnego wymiaru, zwłaszcza przy wymaganiach pasowań.
"Przygotowanie otworu" oznacza operację wcześniejszą (najczęściej wiercenie) i dobór średnicy wiertła wstępnego. Pytanie o "wykonanie rozwiercania" dotyczy już doboru rozwiertaka i parametrów tej operacji. Warto czytać dokładnie czasownik i etap procesu.
W zadaniach egzaminacyjnych bardzo często tak, bo tabela pozwala jednoznacznie dobrać średnicę wiertła pod konkretną średnicę i klasę IT. Bez tabeli można znać tylko zasadę ogólną (wiertło mniejsze od docelowej średnicy), ale nie zawsze da się wskazać jedną konkretną wartość.
info

Statystycznie 25% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że z tabeli wynika, że właściwe jest wiertło Ø12,5.

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance grades and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Podręczniki/poradniki z technologii obróbki skrawaniem (dział: obróbka otworów, rozwiercanie)
  • Tablice i normatywy warsztatowe dotyczące naddatków na rozwiercanie oraz doboru średnic wierteł
  • Materiały szkolne z pasowań i tolerancji (klasy IT) w kontekście doboru procesu obróbki

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego