KWALIFIKACJA MEP1 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 8.
Zgodnie z danymi zamieszczonymi w tabeli moment dokręcania nakrętek szpilek cylindra 3L o średnicy 7'' mieści się zakresie
Ilustracja przedstawia tabelę z wartościami momentów dokręcania nakrętek szpilek cylindrów dla różnych średnic.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pytanie wymaga odczytu z podanej tabeli właściwego przedziału momentu dokręcania dla nakrętek szpilek cylindra 3L o średnicy 7″.
Poprawny jest zakres "81÷87 Nm", bo odpowiada wskazanemu w tabeli wariantowi; pozostałe przedziały dotyczą innych średnic lub innych warunków dokręcania.

Pełne wyjaśnienie:

Zadanie sprawdza umiejętność korzystania z danych tabelarycznych w dokumentacji technicznej (np. instrukcji serwisowej/DTR). W takich tabelach moment dokręcania podaje się zwykle jako zakres (przedział), ponieważ w praktyce dopuszczalne są niewielkie odchyłki wynikające m.in. z tolerancji elementów, stanu gwintu, smarowania czy niepewności narzędzia.

Odpowiedź "81÷87 Nm" jest właściwa, ponieważ odpowiada pozycji tabeli dla: nakrętek szpilek cylindra 3L oraz wskazanej w treści średnicy 7″. Kluczowe jest tu dopasowanie dwóch kryteriów jednocześnie: typu elementu (szpilki cylindra w danym wariancie) oraz średnicy, a dopiero potem odczyt zakresu momentu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne? Zakres "34÷35 Nm" jest znacząco niższy i typowo odpowiada mniejszym połączeniom gwintowym albo innym elementom niż szpilki cylindra, więc jego wybór sugeruje pomylenie wiersza/kolumny tabeli. Zakres "373÷392 Nm" i "1085÷1107 Nm" są wielokrotnie wyższe; takie wartości zwykle odnoszą się do znacznie większych średnic, innych klas połączeń lub innych zespołów, a ich wybór bywa skutkiem błędu skali (intuicyjne "im większe, tym lepsze") zamiast odczytu danych.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw identyfikuj dokładnie w tabeli wiersz (element/typ połączenia) i kolumnę (średnica/wariant), a dopiero potem przepisuj przedział. Zwracaj uwagę na znaki calowe (″) i zapis zakresu (np. "81÷87"), aby nie pomylić go z pojedynczą wartością.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Moment dokręcania to "siła skręcająca" działająca na nakrętkę/śrubę podczas dokręcania. Jednostką jest niutonometr (Nm), bo łączy siłę i ramię działania. Poprawny moment zapewnia właściwy docisk połączenia bez uszkodzenia gwintu.
Najpierw znajdź wiersz odpowiadający elementowi (np. nakrętki szpilek cylindra), potem kolumnę z właściwą średnicą lub oznaczeniem. Dopiero z przecięcia odczytaj wartość lub zakres. Uważaj na jednostki i przypisy dotyczące smarowania.
Zakres uwzględnia tolerancje wykonania, różnice tarcia na gwincie, stan powierzchni, smarowanie oraz niepewność narzędzia. Dzięki temu montażysta ma dopuszczalny przedział, w którym połączenie powinno uzyskać właściwy docisk bez ryzyka przekręcenia.
Typowe błędy to: pomylenie wiersza lub kolumny, pominięcie dopisku o smarowaniu, odczyt w złych jednostkach oraz wybór wartości "na oko" zamiast z tabeli. Często myli się też średnicę elementu z innym wymiarem podanym w dokumentacji.
W praktyce nie powinno się tego robić w połączeniach krytycznych (np. elementy cylindra). Różnice w materiale, klasie śruby, smarowaniu i konstrukcji powodują, że "podobna" średnica nie gwarantuje podobnego momentu. Zawsze pierwszeństwo ma dokumentacja producenta.
Klucz dynamometryczny pozwala ustawić zadany moment i sygnalizuje jego osiągnięcie (np. "kliknięciem"). Należy dokręcać płynnie, trzymać za właściwy uchwyt, nie szarpać oraz po pracy odciążyć nastawę (zgodnie z instrukcją). Klucz powinien być okresowo kalibrowany.
Zbyt duży moment może spowodować trwałe rozciągnięcie szpilki, zerwanie gwintu, odkształcenie elementów oraz problemy z demontażem. W skrajnych przypadkach prowadzi do awarii w czasie pracy. Dlatego tak ważne jest trzymanie się zaleceń tabelarycznych.
Dokręcanie etapowe i na krzyż stosuje się, gdy ważny jest równomierny docisk (np. pokrywy, głowice, kołnierze). Pozwala to uniknąć przekoszenia i lokalnych naprężeń. Zwykle wykonuje się kilka przejść, stopniowo dochodząc do docelowego zakresu momentu.
Jeśli w treści jest sformułowanie "zgodnie z danymi w tabeli" i podane są warianty w formie przedziałów, to zadanie polega na wyszukaniu właściwej pozycji. Nie wymaga liczenia, tylko poprawnego dopasowania parametrów i uważnego odczytu wartości.
Ćwicz czytanie tabel z DTR: nagłówki, jednostki, przypisy i warianty. Rób zadania, w których trzeba jednocześnie dobrać element i parametr (np. średnicę). Trenuj też pracę z kluczem dynamometrycznym oraz rozumienie skutków niedo- i przekręcenia połączeń.
info

Statystycznie 46% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • Machinery's Handbook (Industrial Press) — rozdziały dotyczące połączeń gwintowych i momentów dokręcania (zależność momentu od średnicy i warunków tarcia).
  • ISO 6789-1:2017 — wymagania i metody badań narzędzi do dokręcania kontrolowanego momentem (klucze dynamometryczne).

Materiały:

  • Instrukcje serwisowe i DTR maszyn/zespołów (tabele momentów dokręcania)
  • Podręczniki z zakresu połączeń gwintowych i montażu mechanicznego
  • Materiały producentów kluczy dynamometrycznych (zasady użytkowania i kalibracji)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego