KWALIFIKACJA MEC3 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 38.
Zgodnie z przedstawionym schematem, śruby należy dokręcać w następującej kolejności:
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek sześciu śrub ułożonych w dwóch rzędach po trzy śruby.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W połączeniach śrubowych elementów płaskich (pokrywy/kołnierze) dokręcanie zaczyna się od śrub środkowych, aby zainicjować równomierny docisk, a następnie przechodzi symetrycznie na boki.
Podana kolejność 2,5,4,1,3,6 realizuje zasadę "od środka ku brzegom", zmniejszając ryzyko odkształceń i nieszczelności.

Pełne wyjaśnienie:

W montażu maszyn kolejność dokręcania śrub ma znaczenie, bo wpływa na rozkład naprężeń, płaskość przylegania oraz szczelność połączenia (zwłaszcza gdy występuje uszczelka). Dokręcanie "po kolei" lub od narożnika może spowodować miejscowy, zbyt duży docisk, a w innym miejscu pozostawić szczelinę. Skutkiem są odkształcenia elementu, nierównomierne obciążenie śrub, a w praktyce także wycieki i przyspieszone zużycie.

W schemacie z sześcioma śrubami (dwa rzędy po trzy) śruby w środku układu to te, które najskuteczniej ustawiają element w osi i inicjują równomierne "dociągnięcie" powierzchni. Dlatego poprawna procedura zaczyna od pary środkowej (2 oraz 5). Następnie przechodzi się na kolejne śruby tak, aby docisk narastał możliwie symetrycznie i nie "ściągał" elementu jednostronnie. Kolejność 2,5,4,1,3,6 spełnia tę zasadę: po środku dokręcane są śruby, potem lewa strona (dolna i górna), a na końcu prawa strona (górna i dolna) – bez gwałtownego obciążenia jednego naroża.

Dlaczego pozostałe sekwencje są nieprawidłowe? Sekwencje typu 1,2,3,4,5,6 lub inne "liniowe" przechodzenie po rzędzie powodują, że docisk narasta jednostronnie, co sprzyja przekoszeniu i pofalowaniu elementu. Sekwencje zaczynające od narożników lub kończące "dobijaniem" są ryzykowne przy elementach wymagających szczelności, bo łatwo wtedy o miejscowe przeciążenie uszczelki i powstanie nieszczelności w przeciwległym obszarze.

W praktyce warto pamiętać o dwóch zasadach egzaminacyjnych i warsztatowych:

  • Najpierw środek, potem na zewnątrz (z zachowaniem symetrii).
  • Dokręcanie etapowe (np. narastającym momentem) oraz kontrola momentu kluczem dynamometrycznym.

Takie postępowanie zapewnia równomierny docisk i stabilne, powtarzalne połączenie śrubowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To metoda, w której najpierw dokręca się śruby położone centralnie, a dopiero potem kolejne coraz bliżej krawędzi. Celem jest równomierny docisk elementu (pokrywy/kołnierza) i ograniczenie odkształceń oraz nieszczelności.
Dokręcanie liniowe zwykle powoduje narastanie docisku jednostronnie. Element może się przekosić, a uszczelka zostać nierówno ściśnięta. To zwiększa ryzyko wycieków, deformacji powierzchni przylegania i nierównego obciążenia śrub.
W układzie dwóch rzędów po trzy śruby "środek" to para w środkowej kolumnie (górna i dolna). To one stabilizują element najszybciej. Dopiero potem przechodzi się na śruby po lewej i prawej stronie, zachowując symetrię docisku.
Gdy połączenie ma być szczelne lub gdy element jest podatny na odkształcenie: pokrywy korpusów, kołnierze, płyty czołowe, dekielki, obudowy z uszczelką. W takich miejscach nierówny docisk często skutkuje nieszczelnością.
Najczęściej spotyka się: dokręcanie od narożnika, dokręcanie "po obwodzie" bez symetrii, jednorazowe dociągnięcie do pełnego momentu oraz pomijanie klucza dynamometrycznego. Te błędy zwiększają ryzyko uszkodzeń i nieszczelności.
W praktyce jest to zalecane, gdy wymagany jest konkretny moment dokręcania (np. elementy z uszczelką, połączenia odpowiedzialne, serwis). Klucz dynamometryczny zapewnia powtarzalność i ogranicza ryzyko zbyt słabego lub zbyt mocnego dokręcenia.
Dokręcanie etapowe polega na kilku przejściach tą samą kolejnością, ale z rosnącym dociskiem/momentem. Dzięki temu element "siada" równomiernie, a naprężenia rozkładają się stabilniej. Zmniejsza to ryzyko przekoszenia i przeciążenia uszczelki.
Najczęstsze skutki to: nierówny docisk, odkształcenie pokrywy/kołnierza, uszkodzenie uszczelki, powstanie nieszczelności oraz nierówne obciążenie śrub (część pracuje za mocno, część za słabo). W skrajnym przypadku może dojść do poluzowania.
Najpierw znajdź śruby położone centralnie (w środku układu). Następnie wybierz odpowiedź, która po środku przechodzi na boki w sposób możliwie symetryczny. Unikaj odpowiedzi, które zaczynają od narożnika lub idą "po kolei" w jednym kierunku.
Nie. Numeracja na schematach często identyfikuje pozycje elementów, a kolejność dokręcania wynika z technologii montażu (równomierny docisk). Dlatego trzeba odróżniać "numer śruby" od "kroku dokręcania" i czytać polecenie pytania.
info

Statystycznie 53% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • Wikipedia: Bolt tightening sequence (dostęp: 2026-03-01) https://en.wikipedia.org/wiki/Bolt_tightening_sequence
  • The Engineering ToolBox: Bolted Joints - Tightening Sequence (dostęp: 2026-03-01) https://www.engineeringtoolbox.com/bolted-joints-tightening-sequence-d_2050.html

Materiały:

  • Instrukcje montażowe producentów podzespołów (pokrywy, kołnierze, obudowy) – sekcje o kolejności i etapowaniu dokręcania
  • Materiały dydaktyczne z technologii montażu/połączeń śrubowych dla mechaników-monterów
  • Poradniki serwisowe dotyczące użycia klucza dynamometrycznego i dokręcania krzyżowego/od środka

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego