KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2009

PYTANIE NR 18.
Zgodnie z zamieszczonym fragmentem Prawa farmaceutycznego przetworem roślinnym jest
Ilustracja przedstawia fragment tekstu z Prawa farmaceutycznego, który definiuje pojęcia związane z produktami leczniczymi
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przetwór roślinny to materiał otrzymany z substancji roślinnej przez proces technologiczny (np. ekstrakcję). "Belladonnae extr.sicc." oznacza wyciąg suchy (extractum siccum), czyli produkt ekstrakcji. Pozostałe propozycje to nazwy surowców/mieszanek, a nie wynik ekstrakcji czy destylacji.

Pełne wyjaśnienie:

Z definicji przytoczonej w Prawie farmaceutycznym (art. 33a) wynika, że należy odróżnić:

  • substancję roślinną – nieprzetworzony materiał roślinny (rośliny lub ich części, a także m.in. glony, grzyby, porosty), zwykle świeży lub suszony; dopuszczalne są proste operacje jak rozdrobnienie czy pocięcie,
  • przetwór roślinny – produkt powstały z substancji roślinnej w wyniku procesów technologicznych, takich jak ekstrakcja, destylacja, wyciskanie, frakcjonowanie, oczyszczanie, zagęszczanie lub fermentacja. Wprost jako przykłady podaje się m.in. nalewki, wyciągi, olejki i wyciśnięte soki.

Odpowiedź "Belladonnae extr.sicc." jest poprawna, ponieważ skrót extr. oznacza extractum (wyciąg), a sicc.suchy. Wyciąg jest typowym przetworem roślinnym, bo powstaje w wyniku ekstrakcji (czyli procesu wymienionego w definicji).

Pozostałe odpowiedzi nie spełniają kryterium "przetworu":

  • "Species Cholagogae." to mieszanka ziołowa (surowce roślinne zestawione i zwykle pocięte), ale bez procesu typu ekstrakcja/destylacja – nadal jest to substancja roślinna.
  • "Semen Lini." oznacza nasienie lnu – jest to część rośliny stanowiąca surowiec, a nie produkt uzyskany przez proces technologiczny.
  • "Fucus vesiculosus." to surowiec pochodzenia roślinnego (glon); samo wskazanie gatunku nie oznacza przetworzenia. Przetworem byłby dopiero np. wyciąg/olejek/sok uzyskany odpowiednim procesem.

W praktyce egzaminacyjnej warto zapamiętać, że nazwy zawierające skróty typu extr. (wyciąg) lub tinct. (nalewka) zwykle wskazują na przetwór, natomiast nazwy części roślin (np. semen, folium, radix) – na surowiec.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przetwór roślinny to produkt otrzymany z substancji roślinnej poprzez proces technologiczny, np. ekstrakcję, destylację lub wyciskanie. Typowe przykłady to nalewki, wyciągi, olejki i wyciśnięte soki. Kluczowe jest to, że nie jest to już "nieprzetworzona część rośliny".
Najczęściej wskazuje na to skrót extr. lub pełne słowo extractum. Dodatkowe skróty doprecyzowują postać, np. sicc. (suchy) albo fluid. (płynny). Jeśli widzisz "extr.", zwykle chodzi o przetwór uzyskany w procesie ekstrakcji.
Ponieważ oznacza wyciąg suchy z surowca roślinnego. Wyciąg powstaje przez ekstrakcję, czyli proces wprost wymieniony w definicji przetworu roślinnego. To więcej niż suszenie czy rozdrobnienie — to technologiczne "wydobycie" składników z rośliny.
Substancja roślinna to materiał roślinny w stanie nieprzetworzonym (np. całe rośliny lub ich części, zwykle świeże albo suszone). Przetwór roślinny powstaje dopiero po zastosowaniu procesów technologicznych, takich jak ekstrakcja czy destylacja. Różnica dotyczy więc stopnia przetworzenia.
Nie. Samo suszenie jest typową czynnością przygotowawczą i nadal mieści się w pojęciu "substancji roślinnej". Przetwór roślinny to dopiero materiał uzyskany przez procesy takie jak ekstrakcja, destylacja lub wyciskanie — czyli działania zmieniające formę i skład w porównaniu do surowca.
"Species" oznacza zwykle mieszankę surowców roślinnych (np. zioła pocięte i zmieszane). To wciąż materiał nieprzetworzony technologicznie: nie ma tu ekstrakcji, destylacji ani oczyszczania. Dlatego "Species" najczęściej klasyfikuje się jako substancję roślinną, a nie przetwór.
Najbardziej typowe to ekstrakcja (wyciągi), destylacja (olejki eteryczne), wyciskanie (soki), a także frakcjonowanie, oczyszczanie, zagęszczanie i fermentacja. Jeżeli produkt jest wynikiem jednego z tych procesów, co do zasady traktuje się go jako przetwór.
Tak. W definicjach prawnych dotyczących produktów roślinnych uwzględnia się nie tylko rośliny i ich części, ale też m.in. glony, grzyby i porosty — o ile są to materiały nieprzetworzone (zwykle suszone lub świeże). Przetwór powstaje dopiero po procesach typu ekstrakcja.
Najczęstsze pomyłki to: uznawanie każdej postaci "gotowej do użycia" za przetwór, ignorowanie skrótów (np. extr.), mylenie mieszanek ziołowych z wyciągami oraz traktowanie suszenia jako procesu tworzącego przetwór. Pomaga zasada: szukaj procesu (ekstrakcja/destylacja), nie tylko nazwy rośliny.
Ucz się skrótów w zestawach i kojarz je z procesem oraz postacią: extr. = wyciąg (ekstrakcja), tinct. = nalewka, sicc. = suchy, fluid. = płynny. Dobrym ćwiczeniem jest przepisywanie nazw do pełnej formy i przypisanie: surowiec czy przetwór.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 53% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Przetwór roślinny to materiał otrzymany z substancji roślinnej przez proces technologiczny (np. ekstrakcję)."

Źródła:

  • Ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (tekst jednolity), art. 33a, Dz.U. 2024 poz. 686
  • European Medicines Agency (EMA), "Guideline on quality of herbal medicinal products/traditional herbal medicinal products" (dokument wytycznych jakości), https://www.ema.europa.eu/en (wyszukaj po tytule dokumentu) - dostęp 2026-03-02
  • Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL), materiały informacyjne o produktach leczniczych roślinnych, https://www.urpl.gov.pl/ (odpowiednia podstrona tematyczna dot. produktów roślinnych) - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Tekst jednolity Prawa farmaceutycznego (fragment dotyczący definicji produktów roślinnych, art. 33a)
  • Materiały z farmakognozji/farmacji roślinnej: rozdziały o surowcach i przetworach (wyciągi, nalewki, olejki, soki)
  • Zestawienia i fiszki ze skrótów łacińskich stosowanych w recepturze i opisie surowców (extr., tinct., sicc., fluid.)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego