Niezgodność fizyczna w sporządzaniu leków recepturowych dotyczy sytuacji, w której składniki mieszaniny nie tworzą trwałego, jednorodnego układu, mimo że nie musi zachodzić reakcja chemiczna. Typowymi objawami są m.in. rozwarstwienie, brak jednorodności, wytrącanie fazy, zbrylanie, zmiana konsystencji lub trudność w równomiernym rozprowadzeniu składnika.
Odpowiedź "Mieszanie dwóch substancji, które są nierozpuszczalne w sobie." jest właściwa, ponieważ niemieszalność (lub bardzo mała rozpuszczalność wzajemna) sprzyja powstawaniu układu niejednorodnego. W praktyce może to skutkować oddzieleniem faz, nierównomiernym dawkowaniem substancji czynnej w kolejnych porcjach oraz problemami z jakością i bezpieczeństwem stosowania.
Pozostałe odpowiedzi opisują działania, które zwykle zmniejszają ryzyko problemów fizycznych:
- "Rozpuszczanie substancji stałej w cieczy o odpowiedniej temperaturze." – dobór odpowiednich warunków (np. temperatury w granicach dopuszczalnych dla składników) wspiera rozpuszczanie i uzyskanie jednorodnego roztworu, a więc przeciwdziała niezgodności fizycznej.
- "Dodawanie substancji stałej do cieczy w małych ilościach, mieszając po każdym dodaniu." – etapowe dodawanie i mieszanie ułatwia zwilżanie, ogranicza tworzenie grudek i poprawia jednorodność, co jest typową prawidłową praktyką recepturową.
- "Używanie czystych, suchych naczyń i narzędzi podczas sporządzania leków." – czystość i suchość sprzętu ogranicza ryzyko przypadkowego zanieczyszczenia lub wprowadzenia wilgoci, które mogłyby pogorszyć stabilność fizyczną (np. zbrylanie proszków). To działanie profilaktyczne, a nie przyczyna niezgodności.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedzi pojawia się informacja o niemieszalności/ nierozpuszczalności, jest to silny sygnał niezgodności fizycznej. Opisy starannej techniki (porcjowanie, mieszanie, czysty sprzęt) zazwyczaj oznaczają działania prawidłowe, które mają niezgodnościom zapobiegać.
