KWALIFIKACJA ROL2 - TEST WIEDZY NR 5

PYTANIE NR 24.
Zidentyfikuj typ przekładni przedstawiony w poniższej tabeli:
Typ przekładni Cechy
? Przenosi ruch obrotowy z jednego wału na drugi, umożliwia zmianę kierunku obrotów, nie zmienia prędkości obrotowej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opis w tabeli wskazuje na przekładnię zębatą: przenosi ruch obrotowy między wałami, może zmieniać kierunek obrotów, a przy przełożeniu 1:1 (koła o równej liczbie zębów) nie zmienia prędkości obrotowej. Przekładnie cięgnowe wykorzystują element giętki, a ślimakowa zwykle daje duże przełożenie.

Pełne wyjaśnienie:

W tabeli podano cechy: przeniesienie ruchu obrotowego z jednego wału na drugi, możliwość zmiany kierunku obrotów oraz brak zmiany prędkości obrotowej. Taki zestaw cech jest zgodny z przekładnią zębatą, ponieważ koła zębate mogą przenosić moment obrotowy między wałami w różnych konfiguracjach, a przełożenie nie musi być inne od 1.

Dlaczego "przekładnia zębata"?

  • Przekładnie zębate przenoszą napęd przez zazębienie kół zębatych, więc naturalnie spełniają warunek przeniesienia ruchu obrotowego między wałami.
  • W typowym zazębieniu zewnętrznym kierunek obrotów wałów jest przeciwny, więc możliwa jest zmiana kierunku obrotów.
  • Brak zmiany prędkości obrotowej jest możliwy, gdy przełożenie wynosi i=1, czyli gdy koła mają równą liczbę zębów (przekładnia 1:1). To obala częsty mit, że przekładnia zębata zawsze "redukuje" lub "przyspiesza".

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Przekładnia cięgnowa (pasowa/łańcuchowa) wykorzystuje element giętki. Zmiana kierunku obrotów i zachowanie tej samej prędkości zależą od prowadzenia cięgna i średnic kół, ale w klasycznym ujęciu nie jest to najbardziej trafne dopasowanie do opisu "zmienia kierunek obrotów" bez dodatkowych warunków.
  • Przekładnia bezcięgnowa jest określeniem nieprecyzyjnym (może być rozumiane potocznie jako przekładnia cierna lub ogólnie "inna niż pas/łańcuch"), więc nie stanowi jednoznacznej, standardowej odpowiedzi typu konstrukcyjnego.
  • Przekładnia ślimakowa (ślimak i koło ślimakowe) jest zwykle kojarzona z uzyskiwaniem dużych przełożeń i zmianą prędkości, a nie z pracą 1:1. Dlatego słabiej pasuje do warunku "nie zmienia prędkości obrotowej".

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w opisie pojawia się "nie zmienia prędkości", nie zakładaj automatycznie, że dany typ przekładni odpada. Najpierw sprawdź, czy może pracować z przełożeniem 1:1 (np. koła zębate o równej liczbie zębów).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przełożenie 1:1 oznacza, że prędkość obrotowa wału wyjściowego jest taka sama jak wejściowego. W przekładni zębatej uzyskuje się to m.in. przez zastosowanie kół o równej liczbie zębów, dzięki czemu przekładnia przenosi moment, ale nie zmienia obrotów.
Najczęściej rozpoznasz ją po tym, że napęd jest przenoszony przez zazębione koła. Zmiana kierunku obrotów występuje typowo przy zazębieniu zewnętrznym, a zmiana lub brak zmiany prędkości zależy od przełożenia (może być i=1 albo i≠1).
Bo prędkość zależy od przełożenia wynikającego ze stosunku liczby zębów kół. Jeśli koła mają tyle samo zębów, przełożenie wynosi 1:1 i prędkość na wyjściu jest taka sama jak na wejściu, mimo że nadal zachodzi przeniesienie momentu.
W praktyce przekładnie ślimakowe dobiera się głównie do dużych przełożeń i zmiany prędkości, dlatego rzadko rozpatruje się je jako 1:1. Na egzaminie, gdy w opisie jest "nie zmienia prędkości", przekładnia ślimakowa zwykle nie będzie najlepszym wyborem.
Przekładnia cięgnowa przenosi napęd pasem lub łańcuchem (element giętki), a zębata przez zazębienie kół. Cięgnowe częściej wiążą się z możliwością poślizgu (pas) i innymi wymaganiami obsługowymi, a zębate są typowe dla skrzyń biegów i przekładni w maszynach.
To sytuacja, gdy wał wyjściowy obraca się w przeciwną stronę niż wał wejściowy. W przekładniach zębatych jest to typowe dla dwóch kół w zazębieniu zewnętrznym. To ważna wskazówka w zadaniach, ale nie przesądza sama o braku zmiany prędkości.
Najczęściej w skrzyniach biegów ciągników, reduktorach oraz mechanizmach przeniesienia napędu, w tym w układach związanych z WOM. Są stosowane tam, gdzie potrzebna jest trwała i precyzyjna transmisja momentu w zwartej konstrukcji.
Częsty błąd to założenie, że "zębata zawsze zmienia prędkość", więc automatycznie jest odrzucana. Inny błąd to wybór odpowiedzi po nazwie (np. "bezcięgnowa") bez sprawdzenia, czy to standardowy typ. Pomaga myślenie: typ + możliwe przełożenia.
Cięgnowa będzie opisana przez pas/łańcuch i koła pasowe/zębate łańcuchowe. Ślimakowa pojawi się jako ślimak i koło ślimakowe, często z informacją o dużej redukcji prędkości. Jeśli opis mówi o dużym przełożeniu, ślimakowa jest bardziej prawdopodobna.
Najpierw wypisz cechy: co jest przenoszone (ruch/moment), czy zmienia się kierunek, czy zmienia się prędkość. Potem dopasuj typ przekładni, pamiętając, że ten sam typ (np. zębata) może pracować z różnymi przełożeniami, także 1:1.
info

Statystycznie 51% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Przekładnie cięgnowe wykorzystują element giętki, a ślimakowa zwykle daje duże przełożenie."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Przek%C5%82adnia_z%C4%99bata - dostęp 2026-02-18
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Przek%C5%82adnia_pasowa - dostęp 2026-02-18
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Przek%C5%82adnia_%C5%9Blimakowa - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne do mechaniki technicznej: dział o przekładniach
  • Instrukcje obsługi (DTR) maszyn rolniczych: opisy układów przeniesienia napędu
  • Encyklopedyczne opracowania mechaniki: hasła o przekładniach zębatych, pasowych, łańcuchowych i ślimakowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego