KWALIFIKACJA ELM3 - TEST WIEDZY NR 8

PYTANIE NR 12.
Zinterpretuj oznaczenie tolerancji IT6.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Oznaczenie IT6 wskazuje klasę (jakość) tolerancji w systemie tolerancji i pasowań. Nie jest to "6 mm" ani stała liczba w milimetrach. Szerokość tolerancji dla IT6 wyznacza się dla danego przedziału wymiaru nominalnego, więc zależy od nominalu.

Pełne wyjaśnienie:

Symbol IT6 należy czytać jako klasę (jakość) tolerancji, a nie jako konkretną wartość w milimetrach. Liczba "6" oznacza poziom dokładności wykonania wymiaru w systemie tolerancji i pasowań. Im "niższa" klasa (np. IT5 vs IT6), tym zwykle węższe pole tolerancji, a więc większe wymagania dokładnościowe.

Kluczowe jest to, że wartość tolerancji nie jest stała dla samego zapisu IT6. Szerokość pola tolerancji zależy od wymiaru nominalnego (dokładniej: od przedziału, do którego należy nominal). Dlatego ten sam zapis IT6 będzie odpowiadał innej wartości tolerancji dla małych wymiarów (np. kilku mm), a innej dla większych (np. kilkudziesięciu lub kilkuset mm). W praktyce wartość tę odczytuje się z tabel/algorytmów systemu tolerancji.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?

  • Odpowiedź w stylu "tolerancja 6 mm" myli klasę z wartością. Na rysunku technicznym tolerancja w mm byłaby podana jako odchyłki liczbowe albo jako konkretna wartość, a nie sam symbol IT.
  • Wariant "0,006 mm" sugeruje stałą liczbę przypisaną do IT6. To błąd, bo IT6 nie jest jedną stałą wartością – zmienia się wraz z nominalem i jego przedziałem.
  • Stwierdzenie, że "wartość tolerancji jest stała" przeczy idei klas IT: klasa określa poziom dokładności, ale tolerancję wyznacza się w zależności od wymiaru nominalnego.

W kontekście montażu i konserwacji urządzeń mechatronicznych poprawna interpretacja IT6 pomaga ocenić wymagania wykonania części, dobrać metody pomiaru oraz zrozumieć, dlaczego dla różnych średnic/ długości ten sam zapis klasy może oznaczać różne dopuszczalne odchyłki.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
IT6 oznacza klasę (jakość) tolerancji w systemie tolerancji i pasowań. Nie podaje jednej liczby w mm. Szerokość pola tolerancji dla IT6 zależy od wymiaru nominalnego (przedziału nominalu) i zwykle odczytuje się ją z tabel systemu tolerancji.
Liczba "6" w IT6 nie jest jednostką długości, tylko numerem klasy dokładności. Tolerancja w mm zależy od nominalu i jest wyznaczana wg systemu tolerancji. Gdyby chodziło o 6 mm, zapis na rysunku wyglądałby jak konkretne odchyłki lub wartość tolerancji, a nie symbol IT.
Wartość tolerancji dla IT6 zależy od wymiaru nominalnego, a w praktyce od tego, do jakiego przedziału nominalu należy dany wymiar. Ta sama klasa IT6 dla małych wymiarów daje węższe pole tolerancji niż dla dużych. Dlatego korzysta się z tabel klas IT.
Samo IT6 mówi o klasie, a nie o liczbie w mm. Aby uzyskać wartość w mm, trzeba znać wymiar nominalny i skorzystać z tabel systemu tolerancji (klasy IT dla przedziałów nominalnych). W praktyce robi się to podczas doboru technologii i kontroli jakości.
Nie. IT6 nie jest stałą wartością. To poziom dokładności, a szerokość tolerancji zmienia się wraz z nominalem (i jego przedziałem). Błędem jest zapamiętywanie jednej liczby typu "IT6 = 0,006 mm", bo taka wartość mogłaby dotyczyć tylko określonego zakresu wymiarów.
Najczęstsze błędy to: odczyt "6" jako 6 mm, traktowanie IT6 jako stałej liczby w mm oraz pomijanie faktu, że potrzebny jest wymiar nominalny. Warto zapamiętać: IT = klasa, a wartość tolerancji wynika z tabel dla danego nominalu.
Klasa IT6 wskazuje, że wymagany jest określony poziom dokładności wykonania, więc trzeba dobrać odpowiednio dokładne narzędzia pomiarowe i warunki pomiaru. W praktyce może to oznaczać konieczność użycia mikrometru lub sprawdzianów zamiast suwmiarki, zależnie od nominalu i wymaganej tolerancji.
IT6 spotyka się przy elementach wymagających dość wysokiej dokładności, np. częściach współpracujących w pasowaniach, tulejach, wałkach czy elementach prowadzących. W mechatronice ma to znaczenie przy montażu zespołów, gdzie luz lub wcisk musi być kontrolowany, aby układ działał poprawnie.
IT6 to klasa tolerancji, czyli sposób określenia dokładności zależny od nominalu i tabel systemowych. Zapis ±0,01 mm to konkretna wartość tolerancji niezależna od klas IT (choć można ją porównać z klasami). W pierwszym przypadku musisz odnieść się do nominalu i tabel.
Do samej interpretacji symbolu IT6 nie musisz znać liczb z tablic, ale musisz wiedzieć, że wartość tolerancji zależy od wymiaru nominalnego. Tablice są potrzebne dopiero wtedy, gdy masz wyznaczyć tolerancję w mm dla konkretnego nominalu i sprawdzić, czy proces wytwarzania ją spełni.
info

Około 46% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że oznaczenie IT6 wskazuje klasę (jakość) tolerancji w systemie tolerancji i pasowań.

Źródła:

  • PN-EN ISO 286-1:2011 (lub nowsza): "Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits", zakres: klasy IT i zależność od wymiaru nominalnego
  • PN-EN ISO 286-2:2011 (lub nowsza): "… Part 2: Tables of standard tolerance grades and limit deviations…", tabele klas IT w funkcji przedziałów wymiaru nominalnego
  • Norton, R.L., "Machine Design: An Integrated Approach", rozdziały dot. tolerancji i pasowań (limits and fits) – omówienie idei klas tolerancji i ich roli w doborze dokładności

Materiały:

  • Podręczniki z rysunku technicznego maszynowego (działy: tolerancje i pasowania)
  • Materiały dydaktyczne dotyczące systemu tolerancji i pasowań (klasy IT, pola tolerancji)
  • Normy dotyczące systemu tolerancji i pasowań (seria ISO 286 / PN-EN ISO 286)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego