KWALIFIKACJA MOD3 + MOD7 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 7.
Zmianę wymiarów nitek osnowy i wątku pod wpływem działającego ciepła, wilgoci i czynników mechanicznych, należy określić poprzez badanie odporności tkaniny na
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opis dotyczy zmiany wymiarów pod wpływem ciepła, wilgoci i oddziaływań mechanicznych, czyli stabilności wymiarowej materiału.
Taką zmianę określa się badaniem odporności tkaniny na kurczenie. Ścieranie i mechacenie dotyczą głównie uszkodzeń/zmian powierzchni, a gniecenie – powstawania zagnieceń, nie zmniejszenia wymiarów.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu opisano zmianę wymiarów (w kierunku osnowy i wątku) wywołaną przez ciepło, wilgoci oraz czynniki mechaniczne (np. tarcie i ugniatanie podczas prania, wirowania, noszenia). Taki zestaw oddziaływań jest typowy dla zjawiska kurczenia tkanin i jest oceniany w ramach badań stabilności wymiarowej.

Odpowiedź "kurczenie" jest właściwa, ponieważ odnosi się bezpośrednio do tego, czy materiał po działaniu temperatury, wody/pary i mechaniki zmienia swoje wymiary (np. "siada" po praniu). W praktyce krawieckiej informacja o skurczu jest kluczowa: decyduje o tym, czy tkaninę trzeba przygotować (np. zdekatyzować) przed krojeniem, aby gotowy wyrób nie stał się za mały.

Pozostałe odpowiedzi opisują inne właściwości:

  • "ścieranie" dotyczy ubytku włókien i zużycia powierzchni wskutek tarcia (np. przetarcia na łokciach lub w okolicy kieszeni). Nie jest to miara zmiany wymiarów w osnowie i wątku.
  • "gniecenie" odnosi się do skłonności materiału do tworzenia zagnieceń i do zdolności ich odwracania (sprężystości/odporności na zagniecenia). Materiał może się gnieść bez trwałej zmiany wymiarów.
  • "pilling" (w języku polskim częściej: mechacenie) oznacza tworzenie się kuleczek na powierzchni tkaniny z wyczesanych włókien. To zjawisko powierzchniowe, niezwiązane bezpośrednio z kurczeniem w osnowie i wątku.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawiają się jednocześnie woda/wilgoci i temperatura, a pytanie mówi o wymiarach, najczęściej chodzi o kurczenie (stabilność wymiarową). Gdy mowa o "powierzchni", "przetarciach" i "tarciu" bez wątku temperatury/wilgoci – wtedy częściej o ścieraniu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Kurczenie to trwała zmiana (zwykle zmniejszenie) wymiarów tkaniny w kierunku osnowy i/lub wątku po działaniu wody, temperatury i mechaniki (np. prania). Wynika m.in. z relaksacji naprężeń w materiale oraz zmian w układzie włókien i splotu.
Wilgoć i ciepło ułatwiają włóknom "ułożenie się" w bardziej stabilnym stanie: pęcznieją, miękną i tracą część naprężeń powstałych w produkcji. Podczas ruchów mechanicznych (pranie, wirowanie) przędze mogą się przesuwać w splocie, co daje efekt skurczu.
Kurczenie dotyczy wymiarów (materiał "siada", produkt robi się mniejszy). Ścieranie dotyczy zużycia powierzchni (przetarcia, ubytki włókien, miejscowe zniszczenia od tarcia). Jeśli mowa o cm i zmianie długości/szerokości, zwykle chodzi o kurczenie.
Pilling to tworzenie się kuleczek (supełków) na powierzchni tkaniny z poluzowanych włókien. Po polsku najczęściej mówi się mechacenie. To wada wyglądu i dotyku, ale nie jest to bezpośrednia miara zmiany wymiarów tkaniny w osnowie i wątku.
Gniecenie dotyczy powstawania zagnieceń i łatwości ich usuwania (np. podczas noszenia i prasowania). Materiał może mocno się gnieść, ale zachować wymiary. Zmiana wymiarów po praniu to inny parametr – związany ze stabilnością wymiarową, czyli odpornością na kurczenie.
Skurcz jest kluczowy przed rozkrojem: tkaninę często przygotowuje się (np. dekatyzuje), aby po pierwszym praniu wyrób nie zmienił rozmiaru. Ma to znaczenie szczególnie w bawełnie, lnie i wełnie oraz w wyrobach dopasowanych (marynarki, spodnie, sukienki).
W praktyce wykonuje się próbę prania/suszenia według ustalonej procedury, a następnie mierzy zmianę długości i szerokości próbki względem wymiaru początkowego. Wynik opisuje, o ile materiał zmienił wymiary w kierunku osnowy i wątku, co interpretuje się jako odporność na kurczenie.
Nie zawsze. Niewielka zmiana wymiarów może być cechą surowca i technologii, a nie "wadą". Kluczowe jest, czy skurcz mieści się w wymaganiach jakościowych i czy został uwzględniony w technologii szycia (np. przygotowanie tkaniny, zapas na podwinięcia, dobór zaleceń pielęgnacji).
Częsty błąd to utożsamienie "czynników mechanicznych" wyłącznie ze ścieraniem. W opisie skurczu mechanika działa razem z wilgocią i ciepłem (pranie), co prowadzi do zmiany wymiarów. Innym błędem jest wybór "pilling", bo kojarzy się z praniem, choć dotyczy kuleczek na powierzchni.
Ucz się parami: wymiar (kurczenie) vs powierzchnia (ścieranie, mechacenie) vs odkształcenie (gniecenie). Zwracaj uwagę na słowa-klucze w treści: "wymiary", "po praniu", "ciepło i wilgoć" sugerują stabilność wymiarową. Trenuj na opisach przypadków z pracowni.
info

Około 65% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Opis dotyczy zmiany wymiarów pod wpływem ciepła, wilgoci i oddziaływań mechanicznych, czyli stabilności wymiarowej materiału.Taką zmianę określa się badaniem odporności tkaniny na kurczenie."

Źródła:

  • PN-EN ISO 5077: Tekstylia — Oznaczanie zmiany wymiarów po praniu i suszeniu (metoda badania stabilności wymiarowej)
  • PN-EN ISO 6330: Tekstylia — Domowe pranie i suszenie — Procedury do badań tekstyliów
  • PN-EN ISO 12947 (seria): Tekstylia — Oznaczanie odporności na ścieranie metodą Martindale’a

Materiały:

  • Podręczniki materiałoznawstwa odzieżowego (działy: właściwości użytkowe tkanin)
  • Instrukcje technologiczne zakładów odzieżowych dot. dekatyzacji i przygotowania tkanin
  • Normy i opisy metod badań stabilności wymiarowej oraz badań pillingu i ścierania (ISO/PN-EN ISO)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego