W ewidencji towarów w stałych cenach ewidencyjnych (często w handlu detalicznym) wartość magazynu i rozchodu bywa ujmowana w cenie ewidencyjnej, a różnice między tą ceną a rzeczywistą ceną zakupu gromadzi się na koncie "Odchylenia od cen ewidencyjnych". Jeżeli cena ewidencyjna jest wyższa od zakupu, na koncie odchyleń powstaje typowo saldo kredytowe odpowiadające m.in. marży zawartej w cenie ewidencyjnej.
Przy sprzedaży część tej "nadwyżki" staje się zrealizowana (dotyczy sprzedanych sztuk), więc musi zostać rozliczona tak, aby koszt własny sprzedaży został doprowadzony do poziomu ceny zakupu. Dlatego stosuje się zapis: Wn "Odchylenia od cen ewidencyjnych" oraz Ma "Wartość sprzedanych towarów wg cen zakupu". Skutek jest dwojaki:
- konto odchyleń po stronie Wn zmniejsza (rozlicza) jego saldo kredytowe w części przypadającej na sprzedane towary,
- konto kosztów sprzedanych towarów po stronie Ma działa jako korekta kosztu – obniża koszt ujęty wcześniej w cenach ewidencyjnych do kosztu w cenie zakupu.
Odpowiedzi z udziałem konta "Towary" nie opisują rozliczenia zrealizowanej marży przy sprzedaży, tylko sugerują przeksięgowania związane z magazynem. Warianty odwracające strony na 342 i 731 prowadziłyby do przeciwnego efektu (zwiększenia, a nie rozliczenia odchyleń lub podwyższenia kosztu), co zniekształca wynik na sprzedaży. W praktyce odchylenia można rozliczać na bieżąco przy każdym rozchodzie albo okresowo wskaźnikiem odchyleń przeciętnych, ale kierunek zapisu rozliczającego pozostaje taki sam: Wn odchyleń i Ma kosztu sprzedanych towarów w cenach zakupu.
