Operacje gospodarcze można klasyfikować według tego, jak wpływają na aktywa, pasywa oraz sumę bilansową. W tej klasyfikacji:
- operacja aktywna zmienia wyłącznie strukturę aktywów (jedne aktywa rosną, inne maleją), a suma bilansowa pozostaje bez zmian;
- operacja pasywna zmienia wyłącznie strukturę pasywów (jedne pasywa rosną, inne maleją), a suma bilansowa pozostaje bez zmian;
- operacja aktywno‑pasywna zwiększająca sumę bilansową zwiększa jednocześnie aktywa i pasywa;
- operacja aktywno‑pasywna zmniejszająca sumę bilansową zmniejsza jednocześnie aktywa i pasywa.
Zrealizowanie czeku rozrachunkowego obcego w banku (z perspektywy jednostki, która taki czek posiada i przekazuje go do rozliczenia) oznacza, że bank dokonuje uznania rachunku bankowego. W efekcie rosną aktywa w postaci środków pieniężnych na rachunku. Jednocześnie przestaje istnieć "zamrożony" składnik aktywów związany z samym czekiem lub rozrachunkiem, czyli maleje inny składnik aktywów (np. należność/rozrachunek wynikający z posiadania czeku).
Dlatego poprawna jest odpowiedź: "aktywną." – bo zachodzi typowa zamiana aktywów: aktywa → aktywa, bez wpływu na pasywa i bez zmiany sumy bilansowej.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
- "pasywną." byłoby właściwe wtedy, gdyby zmiany dotyczyły wyłącznie źródeł finansowania (pasywów), np. zamiana jednego zobowiązania na inne. Przy realizacji czeku kluczowa zmiana dotyczy aktywów (środki pieniężne), więc to nie jest operacja pasywna.
- "aktywno‑pasywną zwiększającą sumę bilansową." sugeruje równoczesny wzrost aktywów i pasywów (np. zaciągnięcie kredytu: rosną środki pieniężne i zobowiązania). Realizacja czeku nie musi tworzyć nowego zobowiązania; zwykle tylko zamienia formę aktywów, więc suma bilansowa nie rośnie.
- "aktywno‑pasywną zmniejszającą sumę bilansową." oznacza jednoczesne zmniejszenie aktywów i pasywów (np. spłata kredytu: maleją środki pieniężne i zobowiązanie). Przy realizacji czeku typowo nie spłaca się zobowiązania wobec banku, a rachunek jest uznawany, więc mechanizm zmniejszający sumę bilansową nie pasuje.
Wskazówka egzaminacyjna: w takich zadaniach najpierw nazwij dwa składniki bilansu, które się zmieniają (co rośnie i co maleje), a dopiero potem przypisz typ operacji. To ogranicza ryzyko automatycznego wyboru odpowiedzi "aktywno‑pasywnej" tylko dlatego, że pojawia się bank.
