KWALIFIKACJA CES4 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 1.
Związki, którego z wymienionych pierwiastków należy dodać do zestawu szklarskiego, aby otrzymać szkło zielone?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zieloną barwę szkła uzyskuje się przez zastosowanie związków chromu (najczęściej w postaci tlenków) jako dodatku do zestawu szklarskiego. Kobalt typowo barwi szkło na niebiesko, selen daje odcienie czerwone/różowe lub działa odbarwiająco w określonych układach, a kadm (zwykle z siarką/selenem) daje żółcie i czerwienie.

Pełne wyjaśnienie:

Barwa szkła wynika z obecności jonów lub kompleksów w masie szklanej, które selektywnie pochłaniają część promieniowania widzialnego. W praktyce przemysłowej do uzyskiwania kolorów stosuje się m.in. tlenki metali przejściowych oraz niektóre dodatki tworzące barwne fazy/układy w szkle.

Chrom jest klasycznym dodatkiem dającym zielone zabarwienie szkła (w zależności od składu szkła, stężenia dodatku i atmosfery wytopu odcień może się zmieniać od jasnozielonego do intensywnie zielonego). Dlatego odpowiedź "Chromu" jest właściwa.

Pozostałe odpowiedzi są mylące, bo dotyczą pierwiastków również używanych w technologii szkła, ale dających inne efekty barwne:

  • Kobalt – typowo odpowiada za barwę niebieską (bardzo intensywną nawet przy małych dodatkach). Wybór tej opcji wynika często z ogólnego skojarzenia "tlenki metali = barwa", bez przypisania właściwego koloru.
  • Selen – może nadawać odcienie czerwone/różowe lub być stosowany w układach korygujących zabarwienie (zależnie od warunków). Nie jest typowym dodatkiem do uzyskania zieleni.
  • Kadm – związki kadmu (często w układach z siarką/selenem) są kojarzone raczej z żółciami, pomarańczami i czerwieniami w materiałach szklarskich, a nie z zielenią.

Wskazówka egzaminacyjna: warto uczyć się par "pierwiastek/dodatek → dominująca barwa" i rozdzielać barwniki (chrom, kobalt) od dodatków dających inne kolory lub pełniących funkcje korekcyjne (np. selen w określonych zastosowaniach). To ogranicza zgadywanie na podstawie samej znajomości nazw pierwiastków.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zestaw szklarski to mieszanina surowców wsadowych do wytopu szkła. Barwniki (np. tlenki metali) dodaje się, aby uzyskać określoną barwę wyrobu lub skorygować niepożądane zabarwienie wynikające ze zanieczyszczeń, np. związków żelaza.
W praktyce technologicznej zielone zabarwienie wiąże się z dodatkami chromu, najczęściej w postaci tlenków. W masie szklanej tworzą się centra barwne odpowiedzialne za selektywną absorpcję światła, co daje efekt zieleni (odcień zależy od składu i warunków wytopu).
Kobalt jest klasycznym barwnikiem szkła na kolor niebieski, zwykle bardzo intensywny. Błąd wynika z tego, że oba pierwiastki (kobalt i chrom) są "barwnikami", ale dają inne dominujące barwy. Do zieleni typowo wybiera się dodatki chromu.
Selen w technologii szkła bywa używany do uzyskiwania odcieni czerwonych/różowych albo do korekty barwy w określonych układach technologicznych. Nie jest to typowy dodatek do wytwarzania szkła zielonego, dlatego w pytaniach o zieleń zwykle nie będzie poprawną odpowiedzią.
Nie jest to typowe zastosowanie. Związki kadmu w materiałach szklarskich kojarzy się raczej z barwami z zakresu żółty–pomarańcz–czerwony (często w połączeniach z innymi składnikami). W pytaniach egzaminacyjnych o szkło zielone właściwszym wyborem jest chrom.
Najczęściej myli się pary "pierwiastek–barwa", np. kobalt z chromem, bo oba są znane jako dodatki barwiące. Drugi błąd to zgadywanie na podstawie tego, że odpowiedź brzmi "chemicznie", bez przypisania konkretnego efektu kolorystycznego do danego dodatku.
Odcień może zależeć od składu szkła, stężenia dodatku oraz atmosfery wytopu (utleniającej/redukującej), bo zmienia się forma występowania centrów barwnych w masie. Dlatego w praktyce receptura i parametry pieca dobiera się tak, by uzyskać powtarzalny kolor.
Barwnik nadaje zamierzony kolor (np. chrom dla zieleni, kobalt dla niebieskiego). Odbarwiacz ma zmniejszyć niepożądane zabarwienie, zwykle kompensując barwę pochodzącą od zanieczyszczeń. W zadaniach egzaminacyjnych kluczowe jest pytanie: "czy dodatek tworzy kolor docelowy, czy koryguje tło?".
W typowych ujęciach: chrom daje zieleń, kobalt daje intensywny niebieski, a selen wiąże się z czerwieniami/różami lub efektami korekcyjnymi w zależności od układu. To proste skojarzenia pomocne na egzaminie, choć w praktyce odcienie zależą od wielu parametrów procesu.
Ułóż własną tabelę: dodatek → dominująca barwa → typowe zastosowanie. Ucz się na krótkich parach skojarzeń (chrom–zieleń, kobalt–niebieski itd.), a potem rozwiązuj testy. Dodatkowo powtórz, że warunki wytopu i skład szkła mogą zmieniać odcień, ale egzamin zwykle pyta o barwy "klasyczne".
info

Statystycznie 69% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Zieloną barwę szkła uzyskuje się przez zastosowanie związków chromu (najczęściej w postaci tlenków) jako dodatku do zestawu szklarskiego."

Źródła:

  • Corning Museum of Glass, "Color in Glass: How It’s Made" (sekcja o barwnikach, m.in. chromium/cobalt/selenium/cadmium), https://www.cmog.org/article/color-glass-how-its-made - accessed 2026-02-18
  • Pilkington (NSG Group), "How is glass coloured?" (opis typowych dodatków barwiących, w tym chromu dla zieleni), https://www.pilkington.com/en/global/knowledge-centre/faq/how-is-glass-coloured - accessed 2026-02-18
  • Wikipedia, "Glass coloring and color marking" (zestawienie dodatków barwiących: chromium for green, cobalt for blue, selenium/cadmium for red/yellow families), https://en.wikipedia.org/wiki/Glass_coloring_and_color_marking - accessed 2026-02-18

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z technologii szkła: dział "Barwienie i odbarwianie szkła"
  • Materiały muzeów i instytucji branżowych opisujące, jak uzyskuje się kolory szkła (artykuły edukacyjne)
  • Karty surowców/dodatków (tlenki metali) stosowanych w hucie szkła oraz notatki z recepturowania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego