W zadaniach o opłacie za wydobycie kluczowa jest zależność: opłata roczna = stawka jednostkowa × wielkość wydobycia. Stawka ma jednostkę zł/t, czyli "ile złotych za 1 tonę". Jeśli znamy opłatę i stawkę, to szukane wydobycie otrzymujemy przez podzielenie opłaty przez stawkę.
Dane: opłata 30 mln zł oraz stawka minimalna 1,25 zł/t. Obliczenie:
wydobycie = 30 000 000 zł ÷ 1,25 (zł/t) = 24 000 000 t
czyli 24 mln ton.
Dlaczego pozostałe wyniki nie pasują? Jeśli przyjąć 30,60 mln t, 37,50 mln t albo 44,00 mln t, to po przemnożeniu przez 1,25 zł/t otrzymalibyśmy opłaty większe niż 30 mln zł (odpowiednio ok. 38,25 mln zł; 46,875 mln zł; 55 mln zł). To przeczy danym z treści.
Najczęstsze pułapki na egzaminie:
- wykonywanie mnożenia zamiast dzielenia (bo wzór pamięta się w postaci "opłata = stawka × wydobycie");
- gubienie jednostek: zapis zł/t wymusza, że po dzieleniu wynikiem muszą być tony;
- błędy w "milionach" (zbyt mało lub zbyt dużo zer) i mylenie zapisu skrótowego liczby.
Dobra praktyka kontrolna: po obliczeniu sprawdź sens wyniku przez szybkie przemnożenie wydobycia przez stawkę i porównanie z opłatą z treści.
