KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 25.
Który zawór elektropneumatyczny dwupołożeniowy należy zamontować w miejscu zaworu 1V1 w układzie sterowania, przedstawionym na schemacie?
Schemat pneumatyczny przedstawiający układ sterowania siłownikiem.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawna jest odpowiedź "Pięciodrogowy, monostabilny."
Zawór 1V1 ma dwa położenia (dwa pola symbolu) i pięć portów oznaczonych 1, 2, 3, 4, 5, co odpowiada 5/2. Obecność jednej cewki (1M1) oraz sprężyny powrotnej oznacza wykonanie monostabilne (powrót do położenia spoczynkowego po zaniku sygnału).

Pełne wyjaśnienie:

W oznaczeniach zaworów rozdzielających zapis X/Y oznacza: X – liczbę dróg (portów), Y – liczbę położeń roboczych. Na schematach liczba położeń jest zwykle widoczna jako liczba pól (prostokątów) w symbolu zaworu.

W tym układzie element 1V1 ma dwa pola, więc jest to zawór dwupołożeniowy (…/2). Jednocześnie do symbolu doprowadzono przewody/porty oznaczone 1, 2, 3, 4, 5, czyli widać pięć dróg przepływu. Taki układ portów jest typowy dla zaworu 5/2:

  • port 1 – zasilanie,
  • porty 2 i 4 – wyjścia robocze do dwóch komór siłownika dwustronnego działania,
  • porty 3 i 5 – odpowietrzenia (osobne wydechy).

Druga cecha to stabilność zaworu. Zawór monostabilny wraca do położenia spoczynkowego po zaniku sterowania – na schemacie rozpoznaje się go po sprężynie powrotnej po jednej stronie. Sterowanie elektryczne realizuje wtedy zwykle jedna cewka (tu oznaczona 1M1) po stronie przeciwnej do sprężyny. Zawór bistabilny ma dwie stabilne pozycje i nie wraca samoczynnie po zaniku sygnału; na symbolu często widać dwie cewki (po obu stronach) albo mechanizm zatrzasku zamiast sprężyny.

Dlatego odpowiedź "Pięciodrogowy, monostabilny." jest zgodna z symboliką: pięć portów = 5-drogowy, dwie pozycje = 2-położeniowy, sprężyna + jedna cewka = monostabilny.

Pozostałe opcje są błędne, bo:

  • "Czterodrogowy, monostabilny." – zawór 4/2 miałby wspólne odpowietrzenie (mniej portów wydechowych), a tu widać osobne 3 i 5.
  • "Pięciodrogowy, bistabilny." – bistabilność nie pasuje do obecności sprężyny powrotnej; sprężyna oznacza powrót do stanu spoczynkowego.
  • "Czterodrogowy, bistabilny." – jednocześnie nie zgadza się liczba portów i sposób stabilizacji.

W praktyce dobór 5/2 monostabilnego bywa celowy, gdy wymagany jest efekt "fail-safe": po zaniku zasilania cewki sprężyna ustawia zawór w położeniu domyślnym, a układ może przejść do bezpiecznego stanu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zapis 5/2 oznacza 5 dróg (portów) i 2 położenia zaworu rozdzielającego. W praktyce to zwykle: 1 – zasilanie, 2 i 4 – wyjścia do siłownika, 3 i 5 – osobne odpowietrzenia. Dwa położenia widać na schemacie jako dwa pola symbolu.
Monostabilność rozpoznasz po sprężynie powrotnej narysowanej z jednej strony symbolu zaworu. Sprężyna oznacza, że po zaniku sygnału sterującego zawór wraca do położenia spoczynkowego. Zwykle po drugiej stronie jest jedna cewka elektromagnesu.
Zawór bistabilny ma dwie stabilne pozycje, więc po odłączeniu sterowania pozostaje w ostatnim położeniu. Sprężyna wymuszałaby powrót do jednego stanu, czyli zmieniłaby działanie na monostabilne. Na schemacie bistabilność często widać jako dwie cewki po obu stronach.
Typowy zawór 5/2 ma porty: 1 (zasilanie), 2 i 4 (wyjścia robocze do komór siłownika), 3 i 5 (odpowietrzenia/wydechy). Taki układ ułatwia sterowanie siłownikiem dwustronnego działania oraz oddzielne odprowadzanie powietrza.
Różnica dotyczy głównie liczby portów wydechowych. Zawór 5/2 ma zwykle dwa osobne odpowietrzenia (np. porty 3 i 5), a 4/2 ma wspólne odpowietrzenie (jeden port wydechowy). Oba mogą być dwupołożeniowe, ale inaczej rozwiązuje się odprowadzenie powietrza.
Tak. Zawór 5/2 jest bardzo często stosowany do siłowników dwustronnego działania, bo ma dwa wyjścia robocze (2 i 4) do sterowania obiema komorami. W wersji monostabilnej po zaniku zasilania cewki sprężyna ustawia zawór w położeniu domyślnym, co bywa korzystne bezpieczeństwowo.
Zawór monostabilny wybiera się, gdy potrzebny jest automatyczny powrót do położenia spoczynkowego po zaniku sygnału (np. wymagany stan bezpieczny). Bistabilny stosuje się, gdy zawór ma pamiętać ostatnie położenie, np. przy sterowaniu impulsowym lub gdy nie chcemy powrotu po zaniku sterowania.
Najczęstszy błąd to pomijanie portów wydechowych i uznawanie zaworu 5/2 za 4/2. Warto policzyć wszystkie przyłącza: zasilanie, dwa wyjścia robocze oraz odpowietrzenia. Drugi błąd to skupienie się tylko na "dwóch polach" (2 położenia) i nierozróżnianie, czy odpowietrzenie jest jedno czy dwa.
Oznaczenie cewki (np. 1M1) wskazuje na sterowanie elektromagnetyczne zaworu, czyli elektrozawór/element elektropneumatyczny. Jeśli na symbolu jest jedna cewka i po drugiej stronie sprężyna, oznacza to zwykle zawór monostabilny. Dwie cewki częściej sugerują bistabilność.
Ćwicz czytanie symboli: najpierw określ liczbę położeń (liczba pól), potem liczbę portów (przyłącza 1/2/3/4/5), a na końcu sposób sterowania (cewka) i powrotu (sprężyna). Rozwiązuj krótkie zadania z różnymi wariantami 4/2, 5/2 oraz mono- i bistabilnymi.
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Poprawna jest odpowiedź "Pięciodrogowy, monostabilny."Zawór 1V1 ma dwa położenia (dwa pola symbolu) i pięć portów oznaczonych 1, 2, 3, 4, 5, co odpowiada 5/2."

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols for conventional use and data-processing applications
  • Festo Didactic, materiały szkoleniowe z pneumatyki/elektropneumatyki (rozdziały: zawory rozdzielające 5/2 i 4/2, monostabilne i bistabilne) – identyfikacja symboli na schematach

Materiały:

  • Podręczniki/zeszyty do pneumatyki i elektropneumatyki (działy: zawory rozdzielające, symbole, porty)
  • Materiały dydaktyczne producentów (np. kursy/poradniki dotyczące zaworów 5/2 i 4/2 oraz monostabilnych/bistabilnych)
  • Normy i przewodniki do symboli układów pneumatycznych (symbolika obwodów płynowych)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego