W zadaniach typu "normatyw surowcowy" kluczowa jest zasada proporcji:
zapotrzebowanie na surowiec = (normatyw na 1 porcję) × (liczba porcji).
Jeżeli mamy policzyć zapotrzebowanie na 50 porcji, to każdy składnik z normatywu (podanego zwykle na 1 porcję albo na określoną liczbę porcji w tabeli) przeliczamy mnożąc przez 50. W praktyce warto wykonać kontrolę wyniku "na porcję", dzieląc otrzymaną ilość przez 50 i sprawdzając, czy otrzymane wartości mają sens technologiczny oraz czy zachowują proporcje składników.
Dla odpowiedzi uznanej za prawidłową można wykonać taką kontrolę rachunkową:
- kalafior: 4,00 kg / 50 = 0,08 kg = 80 g na porcję
- włoszczyzna: 0,25 kg / 50 = 0,005 kg = 5 g na porcję
- mąka: 0,25 kg / 50 = 5 g na porcję
- śmietana: 1,00 kg / 50 = 0,02 kg = 20 g na porcję
- koper: 0,10 kg / 50 = 0,002 kg = 2 g na porcję
To pokazuje, że wszystkie składniki są przeliczone jednolicie na 50 porcji, a liczby są ze sobą spójne.
Dlaczego pozostałe warianty są błędne?
- Wariant 1 ma niespójne ilości: część składników jest jakby przeliczona innym mnożnikiem (np. włoszczyzna 2,50 kg jest 10× większa niż 0,25 kg), a śmietana 0,10 kg jest zaniżona.
- Wariant 2 zawiera wielokrotne przeszacowania (np. 8,00 kg kalafiora) oraz błędy rzędu wielkości (koper 0,01 kg), co typowo wynika z przesunięcia przecinka lub błędnego założenia liczby porcji bazowych.
- Wariant 3 miesza poprawne i błędne wielkości (śmietana 1,00 kg jak w prawidłowym wyniku, ale inne składniki jakby dla innej liczby porcji), więc nie spełnia zasady jednego przelicznika.
Wskazówka egzaminacyjna: po obliczeniu zawsze sprawdź 1 składnik "wstecz" (dzieląc przez 50). Jeśli wychodzą nielogiczne wartości albo różne składniki sugerują różne liczby porcji bazowych, to znak, że wkradł się błąd skali.
