KWALIFIKACJA MEC8 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 30.
Które oznaczenie dotyczy wałka podstawowego?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wałek podstawowy w systemie tolerancji to wałek z odchyłką podstawową "h", czyli z polem tolerancji ustawionym tak, że górna odchyłka wałka wynosi 0. Dlatego poprawne jest oznaczenie "ϕ34h7". Oznaczenia z dużą literą (F, H) dotyczą otworów, a "f" to inny wałek (inne położenie pola).

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie tolerancji wymiaru typu "ϕ34h7" występują trzy kluczowe elementy: średnica nominalna (34 mm), litera określająca położenie pola tolerancji (odchyłkę podstawową) oraz cyfra określająca klasę dokładności IT.

"Wałek podstawowy" odnosi się do systemu, w którym wałek ma odchyłkę podstawową h. Oznacza to, że pole tolerancji wałka jest "dociągnięte" do zera od strony górnej – praktycznie rozpoznaje się to po literze h przy zapisie wałka.

Dlatego odpowiedź "ϕ34h7" jest poprawna: ma właściwą średnicę ϕ34 oraz literę h, która identyfikuje wałek podstawowy. Cyfra "7" informuje o klasie tolerancji (dokładności wykonania), ale nie decyduje o tym, czy jest to wałek podstawowy – o tym decyduje litera.

Pozostałe odpowiedzi są błędne z następujących powodów:

  • "ϕ50f7" – ma inną średnicę nominalną (ϕ50 zamiast ϕ34) oraz literę f, która oznacza inne położenie pola tolerancji wałka, a więc nie jest to wałek podstawowy.
  • "ϕ34F7" – duża litera wskazuje na otwór, nie na wałek. Nawet jeśli średnica jest ϕ34, to nie jest oznaczenie wałka podstawowego.
  • "ϕ34H7" – również dotyczy otworu (duża litera), a litera H jest typowa dla otworu podstawowego, nie wałka podstawowego.

W praktyce montażowej (np. dobór pasowania pod łożysko lub tuleję) poprawne rozróżnienie, czy zapis dotyczy wałka czy otworu, jest krytyczne: mała litera oznacza wałek, duża – otwór. Następnie dopiero analizuje się klasę IT i wynikające z niej odchyłki graniczne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wałek podstawowy to wałek, którego położenie pola tolerancji jest zdefiniowane przez literę h. W praktyce oznacza to, że właśnie litera (a nie cyfra IT) identyfikuje "podstawowość" wałka. Taki zapis jest punktem odniesienia przy doborze pasowania z otworem.
Najprostsza reguła: mała litera (np. h, f) oznacza wałek, a duża litera (np. H, F) oznacza otwór. Dlatego zapis "ϕ34h7" dotyczy wałka, a "ϕ34H7" dotyczy otworu.
W oznaczeniach tolerancji litera określa położenie pola tolerancji względem wymiaru nominalnego (odchyłkę podstawową). "h" jest przypisane do wałka podstawowego, więc to właśnie litera decyduje o typie wałka. Cyfra (np. 7) mówi tylko o dokładności (klasie IT).
Cyfra "7" oznacza klasę tolerancji IT, czyli poziom dokładności wykonania (szerokość pola tolerancji). Nie mówi ona, czy element jest wałkiem podstawowym czy otworem podstawowym. O tym rozstrzyga litera (mała/duża oraz jej znak, np. h lub H).
Różnica dotyczy rodzaju elementu: "ϕ34h7" (mała litera) opisuje wałek, natomiast "ϕ34H7" (duża litera) opisuje otwór. Dodatkowo litery h i H wskazują różne położenia pól tolerancji, więc służą innym założeniom w doborze pasowania.
Najczęściej myli się: (1) małe i duże litery (wałek vs otwór), (2) znaczenie litery i cyfry (położenie pola vs klasa IT), (3) skupienie na średnicy nominalnej i pominięcie litery. Pomaga zasada: litera wybiera "typ", cyfra wybiera "dokładność".
Takie oznaczenia spotyka się na rysunkach wykonawczych wałków i otworów współpracujących, np. przy osadzaniu łożysk, tulei, kół pasowych lub kół zębatych. Monter musi wiedzieć, czy obrabiany/kontrolowany jest wałek czy otwór, aby dobrać właściwy pomiar i pasowanie.
Nie. Średnica nominalna mówi tylko, jakiego wymiaru dotyczy zapis (np. 34 mm). O tym, czy element jest wałkiem podstawowym, decyduje litera (dla wałka: mała) i jej znak (np. "h" dla wałka podstawowego). Dlatego ϕ50f7 nie spełnia warunku.
Warto wyrobić nawyk dwuetapowej analizy: (1) sprawdź wielkość litery (wałek/otwór), (2) sprawdź sam znak litery (położenie pola tolerancji), a dopiero potem (3) odczytaj klasę IT. Pomagają też krótkie fiszki: "h–wałek", "H–otwór".
Nie, ponieważ "F" jest dużą literą, a duże litery stosuje się dla otworów. Nawet jeśli średnica i klasa IT są podobne do innych odpowiedzi, rodzaj elementu jest inny. Wałek podstawowy powinien mieć małą literę i w tym kontekście literę "h".
info

Statystycznie 45% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Wałek podstawowy w systemie tolerancji to wałek z odchyłką podstawową "h", czyli z polem tolerancji ustawionym tak, że górna odchyłka wałka wynosi 0."

Materiały:

  • Podręcznik do rysunku technicznego maszynowego (dział: tolerancje i pasowania)
  • Tablice tolerancji i pasowań do zastosowań warsztatowych
  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej (interpretacja zapisów tolerancji)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego