W recepcie zapis "Ethanoli 70° ad 100,0" oznacza, że etanol 70° ma uzupełnić całość do łącznej masy 100,0 g. Nie jest to "dodatkowe 100 g" rozpuszczalnika, tylko masa końcowa całego preparatu.
Krok 1: bilans masy. Sumujemy masy składników innych niż etanol 70°: Acidum salicylicum 2,5 g + Resorcinolum 1,5 g + Glycerolum 6,0 g = 10,0 g. Skoro masa końcowa ma wynosić 100,0 g, to masa etanolu 70° potrzebna do uzupełnienia wynosi: 100,0 − 10,0 = 90,0 g.
Krok 2: rozcieńczanie z etanolu 95°. W praktyce receptury do obliczeń rozcieńczeń stosuje się stężenia masowe (m/m), ponieważ przy mieszaniu etanolu i wody występuje kontrakcja objętości. Z treści zadania wynika też polecenie, aby przyjąć wartości po zaokrągleniu: dla etanolu 95° ok. 92%, a dla etanolu 70° ok. 62%.
Stosujemy wzór: m1 · C1 = m2 · C2, gdzie m1 to masa etanolu 95° (szukana), C1=92, m2=90,0 g, C2=62. Otrzymujemy:
m1 = (90,0 · 62) / 92 = 60,65 g.
Krok 3: obliczenie wody. Skoro łącznie mamy przygotować 90,0 g etanolu 70° (jako mieszaniny etanolu 95° i wody), to wody potrzeba: 90,0 − 60,65 = 29,35 g.
Dlaczego pozostałe propozycje są błędne? Wyniki typu 74,13 g lub 82,80 g etanolu 95° zwykle biorą się z błędnej interpretacji "ad 100,0" (liczenie jakby etanolu 70° miało być 100 g) albo z użycia niewłaściwych stężeń (np. pomylenie v/v z m/m). Z kolei 67,39 g wynika najczęściej z pominięcia zaokrąglenia lub z nieprawidłowego podstawienia do proporcji.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze zaczynaj od policzenia, ile wynosi masa rozpuszczalnika po uwzględnieniu "ad", a dopiero potem wykonuj rozcieńczenie.
