KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2011

PYTANIE NR 14.
Jaką rolę pełni w styczniku element wskazany strzałką?
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek elementu elektrycznego, prawdopodobnie stycznika, co jest związane z
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Element stosowany w stycznikach prądu przemiennego ogranicza brzęczenie i drgania zwory.
Wytwarza przesuniętą w fazie składową strumienia magnetycznego, dzięki czemu siła przyciągania nie spada do zera w chwilach przejścia prądu przez zero, a zwora nie "odrywa się" cyklicznie.

Pełne wyjaśnienie:

W styczniku zwora (ruchoma część obwodu magnetycznego) jest przyciągana przez elektromagnes. Przy zasilaniu prądem przemiennym wartość strumienia magnetycznego i siły przyciągania zmienia się w czasie i w okolicach przejścia prądu przez zero może chwilowo maleć. To sprzyja cyklicznemu "odpuszczaniu" zwory i powstawaniu brzęczenia oraz drgań.

Dlatego w stycznikach AC stosuje się element, którego zadaniem jest likwidacja drgań zwory (w praktyce ograniczenie brzęczenia i podtrzymanie siły przyciągania w krytycznych chwilach). Działa to przez wytworzenie dodatkowej składowej pola magnetycznego przesuniętej w fazie, co zapewnia bardziej ciągłą siłę przyciągania.

Pozostałe odpowiedzi opisują inne zjawiska lub inne elementy:

  • "Zwiększa siłę docisku zwory" – docisk/siła mechaniczna może wynikać np. ze sprężyn lub geometrii układu, ale typowy element przeciwdrganiowy w obwodzie magnetycznym nie jest "wzmacniaczem docisku" w sensie mechanicznym.
  • "Likwiduje magnetyzm szczątkowy" – magnetyzm szczątkowy to pozostałe namagnesowanie rdzenia po zaniku prądu. W praktyce ogranicza się go m.in. rozwiązaniami konstrukcyjnymi (np. szczelinami), aby nie dochodziło do "klejenia" zwory, ale to inny problem niż drgania przy pracy na AC.
  • "Zmniejsza napięcie podtrzymania cewki" – napięcie podtrzymania zależy głównie od konstrukcji cewki i obwodu magnetycznego. Element przeciwdrganiowy ma za zadanie stabilizować przyciąganie w cyklu AC, a nie "regulować" napięcie cewki jako parametr zasilania.

Na egzaminie warto kojarzyć: drgania/brzęczenie zwory w styczniku AC → element przeciwdrganiowy w obwodzie magnetycznym → odpowiedź o likwidacji drgań zwory.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Drgania zwory to szybkie, cykliczne "odpuszczanie" i ponowne przyciąganie części ruchomej elektromagnesu. Objawem jest brzęczenie/buczenie stycznika i czasem nierówna praca styków. Najczęściej dotyczy styczników zasilanych prądem przemiennym, gdy siła przyciągania chwilowo maleje.
Jego główna funkcja to ograniczenie brzęczenia i drgań zwory. Wytwarza przesuniętą w fazie składową strumienia magnetycznego, dzięki czemu siła przyciągania jest bardziej ciągła w czasie i zwora nie "odrywa się" w pobliżu przejścia prądu przez zero.
W zasilaniu AC prąd i strumień magnetyczny zmieniają się okresowo, więc siła przyciągania też pulsuje i może chwilowo spadać. W DC pole jest bardziej stałe, więc zwora jest przyciągana równomierniej. Dlatego w stycznikach AC stosuje się rozwiązania ograniczające brzęczenie, np. element przeciwdrganiowy w obwodzie magnetycznym.
Magnetyzm szczątkowy to pozostałe namagnesowanie rdzenia po zaniku prądu w cewce. Może powodować "klejenie" zwory (utrudnione odpadanie) mimo wyłączenia zasilania. To inne zjawisko niż drgania podczas pracy na prądzie przemiennym, choć oba dotyczą obwodu magnetycznego.
Jest groźny, gdy stycznik nie rozłącza poprawnie po zaniku sygnału sterującego, bo zwora nie odpada. W praktyce może to prowadzić do pozostania załączonych odbiorników i ryzyka niekontrolowanej pracy urządzeń. Diagnostycznie warto odróżniać: klejenie po wyłączeniu vs brzęczenie w trakcie załączenia.
Typowe objawy to nasilone brzęczenie, wyczuwalne wibracje obudowy, a czasem niestabilne dociąganie zwory przy prawidłowym napięciu zasilania. Zawsze trzeba też sprawdzić warunki pracy: właściwe napięcie cewki, stan mechaniczny zwory, zabrudzenia oraz dopasowanie stycznika do AC/DC.
Tak, zbyt niskie napięcie cewki może zmniejszyć siłę przyciągania i wywołać brzęczenie lub niedomknięcie zwory. To jednak inny mechanizm niż typowe pulsowanie siły w AC. Na egzaminie trzeba rozróżnić: przyczynę zasilaniową (za niskie napięcie) od funkcji elementu konstrukcyjnego ograniczającego drgania.
Najczęściej mylone są elementy obwodu magnetycznego (rdzeń, zwora i element przeciwdrganiowy) z elementami mechanicznymi (sprężyny, prowadnice) oraz z pojęciami eksploatacyjnymi (magnetyzm szczątkowy, napięcie podtrzymania). Pomaga kojarzenie funkcji z objawem: brzęczenie → drgania zwory.
Styczniki występują w układach sterowania urządzeń pomocniczych (np. wentylacja, pompy, automatyka węzłów i szaf sterowniczych). Usterki typu brzęczenie, niestabilne załączenie czy klejenie zwory mogą wpływać na niezawodność pracy instalacji technicznych. Podstawowa diagnostyka elektryczna bywa częścią utrzymania ruchu.
Najlepiej przećwiczyć identyfikację elementów na schematach i zdjęciach: cewka, rdzeń, zwora, styki oraz element ograniczający brzęczenie w AC. Ucz się skojarzeń: AC → pulsowanie siły → drgania zwory → rozwiązanie konstrukcyjne. Pomaga też rozwiązywanie testów i analiza typowych objawów pracy.
info

Około 54% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Stycznik" – opis budowy i zastosowań, https://pl.wikipedia.org/wiki/Stycznik (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (EN): "Contactor" – informacje o działaniu i elementach styczników, https://en.wikipedia.org/wiki/Contactor (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (EN): "Shading coil" – opis roli pierścienia cieniującego w elektromagnesach AC (ograniczanie brzęczenia), https://en.wikipedia.org/wiki/Shading_coil (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Dokumentacje techniczno-ruchowe (DTR) i karty katalogowe styczników (sekcja: budowa i zasada działania)
  • Materiały dydaktyczne z elektrotechniki: elektromagnesy prądu przemiennego i stałego
  • Ćwiczenia warsztatowe: identyfikacja elementów stycznika i analiza objawów pracy (hałas, drgania, klejenie zwory)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego