Diabaz (syn. doleryt) należy do skał magmowych żyłowych (hipabysalnych). O zaliczeniu do tej grupy decyduje miejsce i warunki krystalizacji magmy: diabaz krzepnie w płytkich intruzjach (np. żyłach i sillach), zwykle na niewielkiej głębokości w skorupie.
W praktyce dydaktycznej diabaz bywa mylony z bazaltem, ponieważ mają bardzo zbliżony skład chemiczny i mineralny (skały zasadowe). Różnica jest jednak genetyczna i teksturalna: bazalt jest skałą wulkaniczną (wylewną/ekstruzywną), bo zastyga na powierzchni lub tuż przy niej, szybko, tworząc zwykle drobnoziarnistą masę. Diabaz krystalizuje wolniej niż bazalt, dlatego ma typową strukturę dolerytową (diabazową), zwykle średnioziarnistą i holokrystaliczną.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
- Osadową – skały osadowe powstają przez sedymentację, diagenezę lub procesy chemiczne/organiczne, a nie przez krzepnięcie magmy.
- Plutoniczną – skały plutoniczne (głębinowe) krzepną na dużych głębokościach i zwykle są gruboziarniste; odpowiednikiem plutonicznym o podobnym składzie jest gabro, a nie diabaz.
- Wulkaniczną – to typowa pułapka: skałą wulkaniczną o zbliżonym składzie jest bazalt, natomiast diabaz jest formą pośrednią (płytkointruzywną), więc klasyfikuje się go jako żyłowy.
Na egzaminie warto zapamiętać triadę dla skał zasadowych: bazalt (wulkaniczna) – diabaz/doleryt (żyłowa) – gabro (plutoniczna). To ułatwia szybkie i poprawne przyporządkowanie.
