KWALIFIKACJA ROL12 - STYCZEŃ 2019 (test 2)

PYTANIE NR 15.
Badaniu w kierunku TSE (pasażowalnych gąbczastych encefalopatii) podlegają
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Monitoring TSE obejmuje przeżuwacze: bydło (BSE) oraz małe przeżuwacze – owce i kozy (trzęsawka/scrapie). Dlatego kompletna odpowiedź musi wymieniać trzy gatunki. Warianty z tylko dwoma gatunkami są niepełne i nie spełniają zakresu monitoringu.

Pełne wyjaśnienie:

TSE (pasażowalne gąbczaste encefalopatie) to śmiertelne choroby neurodegeneracyjne wywoływane przez priony – nieprawidłowo sfałdowane białka. W praktyce weterynaryjnej kluczowe znaczenie mają choroby TSE u zwierząt gospodarskich: BSE u bydła oraz trzęsawka (scrapie) u owiec i kóz. Z tego powodu programy urzędowego monitoringu koncentrują się właśnie na tych gatunkach.

Odpowiedź "bydło, owce i kozy" jest poprawna, ponieważ obejmuje pełny zestaw gatunków, dla których prowadzi się monitoring TSE: bydło (ze względu na ryzyko BSE) oraz małe przeżuwacze – owce i kozy (ze względu na scrapie). W praktyce oznacza to m.in. pobieranie materiału do badań od zwierząt z grup ryzyka (np. padłych, z uboju z konieczności lub z objawami neurologicznymi), zgodnie z zasadami programu monitoringu.

Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe, bo każda z nich pomija co najmniej jeden z monitorowanych gatunków:

  • "bydło i owce" – błąd polega na pominięciu kóz, które również podlegają monitoringowi (scrapie u kóz).
  • "bydło i kozy" – błąd polega na pominięciu owiec, które są klasycznym gatunkiem związanym z trzęsawką.
  • "owce i kozy" – błąd polega na pominięciu bydła, a to właśnie bydło jest gatunkiem kluczowym w kontekście BSE.

Warto też pamiętać o typowej pułapce egzaminacyjnej: część osób błędnie "dopina" do listy świnie, bo są częstym gatunkiem produkcyjnym. W zakresie monitoringu TSE istotne są jednak przeżuwacze wymienione wyżej, a odpowiedź musi obejmować komplet trzech gatunków.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
TSE to pasażowalne gąbczaste encefalopatie, czyli śmiertelne choroby neurodegeneracyjne. Wywołują je priony (nieprawidłowo sfałdowane białka), a nie bakterie czy wirusy. Zmiany dotyczą głównie mózgowia, dlatego obserwuje się objawy neurologiczne i postępujące wyniszczenie.
Monitoring TSE obejmuje bydło, owce i kozy. Wynika to z występowania BSE u bydła oraz trzęsawki (scrapie) u owiec i kóz. W pytaniach egzaminacyjnych często "gubi się" kozy, dlatego warto zapamiętać pełny zestaw trzech gatunków.
Kozy, podobnie jak owce, mogą chorować na trzęsawkę (scrapie), która należy do TSE. Z praktycznego punktu widzenia oznacza to, że program monitoringu nie dotyczy wyłącznie owiec, ale obejmuje małe przeżuwacze jako grupę: owce i kozy.
W typowym monitoringu TSE obejmującym zwierzęta gospodarskie nie uwzględnia się świń. To częsta pułapka na testach: świnie są popularnym gatunkiem hodowlanym, ale program monitoringu TSE koncentruje się na przeżuwaczach: bydle, owcach i kozach.
U bydła kluczowa jest BSE (gąbczasta encefalopatia bydła). U owiec i kóz najważniejsza jest trzęsawka (scrapie). Pamiętanie par "bydło–BSE" oraz "owce/kozy–scrapie" pomaga szybko ustalić, które gatunki muszą być wymienione w odpowiedzi.
W praktyce pobiera się próbki z tkanki mózgowej (mózgowia) od zwierząt z grup ryzyka, np. padłych, z uboju z konieczności lub z objawami neurologicznymi. Dokładny zakres i sposób pobierania zależą od programu monitoringu i instrukcji służb weterynaryjnych.
TSE są groźne, bo są chorobami śmiertelnymi, a priony cechuje duża odporność na czynniki fizyczne i chemiczne. Dodatkowo choroby te mają długi okres inkubacji i dotyczą układu nerwowego, co utrudnia wczesne rozpoznanie. Stąd nacisk na monitoring i bioasekurację.
Obie choroby mogą dawać objawy neurologiczne, ale mają inne przyczyny: TSE wywołują priony, a wściekliznę wirus. To ważne na egzaminie, bo nie można przenosić zasad monitoringu jednej choroby na drugą. W pytaniach o TSE kluczowe są bydło, owce i kozy.
Najczęściej: (1) pomijanie kóz i wybór odpowiedzi z samym bydłem i owcami; (2) dopisywanie świń "bo są hodowane", mimo że nie są typowo objęte monitoringiem TSE; (3) mylenie TSE z innymi chorobami neurologicznymi. Pomaga zapamiętać triadę: bydło–owce–kozy.
Pomocna jest reguła "przeżuwacze w monitoringu": duży przeżuwacz (bydło) + małe przeżuwacze (owce i kozy). Możesz też skojarzyć choroby: BSE dotyczy bydła, a scrapie dotyczy owiec i kóz. Jeśli w odpowiedzi nie ma wszystkich trzech, jest niepełna.
info

Około 60% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Monitoring TSE obejmuje przeżuwacze: bydło (BSE) oraz małe przeżuwacze – owce i kozy (trzęsawka/scrapie)."

Źródła:

  • Rozporządzenie (WE) nr 999/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. ustanawiające zasady zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych pasażowalnych gąbczastych encefalopatii (TSE), Załącznik III (monitorowanie TSE) – EUR-Lex: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32001R0999 (dostęp 2026-03-05)
  • European Food Safety Authority (EFSA) – materiały tematyczne dot. TSE/BSE (opis chorób i monitoringu): https://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/bse-tse (dostęp 2026-03-05)
  • Główny Inspektorat Weterynarii – informacje dot. chorób zwierząt/monitoringu (sekcje tematyczne Inspekcji Weterynaryjnej): https://www.wetgiw.gov.pl/ (dostęp 2026-03-05)

Materiały:

  • Tekst Rozporządzenia (WE) nr 999/2001 (załączniki dotyczące monitoringu TSE)
  • Materiały szkoleniowe Inspekcji Weterynaryjnej dotyczące TSE i pobierania próbek
  • Podręczniki z chorób zakaźnych zwierząt (rozdziały o prionach, BSE i scrapie)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego