KWALIFIKACJA HGT12 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 3.
Długotrwały brak tiaminy w organizmie człowieka sprzyja rozwojowi
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tiamina to witamina B1. Jej długotrwały niedobór prowadzi do choroby beri-beri (zaburzenia pracy układu nerwowego i krążenia). Pelagra wynika głównie z niedoboru niacyny (B3), szkorbut z niedoboru witaminy C, a niedokrwistość ma liczne przyczyny (np. żelazo, B12, foliany).

Pełne wyjaśnienie:

Tiamina (witamina B1) jest niezbędna w przemianach energetycznych oraz prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i sercowo-naczyniowego. Długotrwały niedobór tiaminy może prowadzić do rozwoju choroby określanej jako beri-beri. W praktyce żywieniowej ma to znaczenie, ponieważ niedobory witamin mogą wynikać z monotonnego jadłospisu, długotrwałego ograniczania grup produktów lub nieprawidłowej obróbki żywności.

Odpowiedź "beri-beri." jest poprawna, bo jest to klasyczna jednostka chorobowa kojarzona z przewlekłym niedoborem witaminy B1. Zapamiętanie pary "B1–beri-beri" jest typowym elementem nauki o awitaminozach.

Pozostałe propozycje są nieprawidłowe, ponieważ odnoszą się do innych niedoborów lub mają zbyt szerokie przyczyny:

  • "pelagry." – pelagra wiąże się głównie z niedoborem niacyny (witaminy B3/PP) i/lub niedoborem tryptofanu, a nie z niedoborem tiaminy.
  • "szkorbutu." – szkorbut jest skutkiem niedoboru witaminy C, co prowadzi m.in. do zaburzeń syntezy kolagenu. Nie jest charakterystycznym następstwem braku B1.
  • "niedokrwistości." – niedokrwistość (anemia) to objaw lub zespół objawów o wielu możliwych przyczynach (np. niedobór żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego, przewlekłe choroby). Nie stanowi typowej, jednoznacznej "choroby z niedoboru" przypisanej konkretnie wyłącznie tiaminie.

Wskazówka egzaminacyjna: warto uczyć się niedoborów witamin w parach "witamina–choroba" oraz odróżniać je od stanów o wieloczynnikowej etiologii (jak niedokrwistość). W gastronomii pomaga to planować urozmaicone menu i rozumieć, dlaczego różnorodność surowców jest istotna.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tiamina to witamina B1, ważna dla przemian energii z węglowodanów oraz pracy układu nerwowego i serca. Przy dłuższym niedoborze organizm gorzej wykorzystuje energię, co może prowadzić do charakterystycznych objawów neurologicznych i krążeniowych.
Przy przewlekłym braku witaminy B1 zaburzają się szlaki metaboliczne wytwarzające energię, szczególnie w tkankach o dużym zapotrzebowaniu (nerwy, serce). Skutkiem może być zespół objawów określany jako beri-beri, związany m.in. z osłabieniem i zaburzeniami pracy układów: nerwowego i krążenia.
To różne choroby z niedoboru: beri-beri dotyczy braku tiaminy (B1), pelagra wiąże się głównie z niedoborem niacyny (B3/PP), a szkorbut jest skutkiem niedoboru witaminy C. Na egzaminie często sprawdza się właśnie umiejętność dopasowania witaminy do konkretnej choroby.
Źródłami tiaminy są m.in. produkty zbożowe (zwłaszcza mniej przetworzone), rośliny strączkowe oraz niektóre produkty pochodzenia zwierzęcego. W praktyce gastronomicznej pomaga to planować jadłospis tak, by nie opierać menu wyłącznie na wysoko oczyszczonych produktach.
Witaminy rozpuszczalne w wodzie, w tym B1, mogą ulegać stratom podczas długiego gotowania i odlewania wywaru, bo przechodzą do wody. Dlatego w praktyce warto ograniczać czas obróbki, wykorzystywać wywary oraz dobierać techniki, które zmniejszają wypłukiwanie składników.
Nie. Niedokrwistość ma wiele możliwych przyczyn: od niedoboru żelaza, przez niedobór witaminy B12 lub folianów, po choroby przewlekłe i utraty krwi. W pytaniach testowych "niedokrwistość" bywa podstępną odpowiedzią, bo nie wskazuje jednoznacznie na konkretną witaminę.
Najczęstsze są pomyłki wynikające z uczenia się "na skróty": mieszanie par witamina–choroba (np. B1/B3/C) oraz wybór znanej nazwy bez analizy treści pytania. Pomaga robienie fiszek i powtarzanie w schemacie: witamina → objawy/choroba → źródła w żywności.
Pomocne jest skojarzenie "B1–beri-beri" (podobny początek wyrazu). Warto też utrwalać zestawy: B3/PP–pelagra oraz C–szkorbut. Takie pary często pojawiają się w testach z żywienia, bo szybko weryfikują podstawową wiedzę ucznia.
Ryzyko rośnie przy monotonnej diecie, długotrwałym ograniczaniu grup produktów oraz wtedy, gdy jadłospis opiera się na wysoko przetworzonych surowcach i potrawach długo gotowanych. W gastronomii znaczenie ma różnorodność menu i właściwe techniki obróbki, aby ograniczać straty witamin.
Na poziomie egzaminu przydają się klasyczne skojarzenia: witamina C ze szkorbutem oraz niacyna (B3/PP) z pelagrą. Warto też rozumieć, że niektóre stany (np. niedokrwistość) mogą wynikać z wielu przyczyn, więc nie zawsze da się je przypisać jednej witaminie.
info

Około 58% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Tiamina to witamina B1. Jej długotrwały niedobór prowadzi do choroby beri-beri (zaburzenia pracy układu nerwowego i krążenia)."

Źródła:

  • NIH Office of Dietary Supplements, "Thiamin — Fact Sheet for Health Professionals", https://ods.od.nih.gov/factsheets/Thiamin-HealthProfessional/ (dostęp: 2026-02-28)
  • Merck Manual Professional Edition, "Thiamin Deficiency", https://www.merckmanuals.com/professional/nutritional-disorders/vitamin-deficiency-dependency-and-toxicity/thiamin-deficiency (dostęp: 2026-02-28)
  • MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), "Thiamine deficiency", https://medlineplus.gov/ency/article/000339.htm (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręczniki z technologii gastronomicznej i żywienia człowieka (działy: witaminy, niedobory)
  • Materiały edukacyjne instytucji zdrowia publicznego dotyczące witamin i objawów ich niedoboru
  • Tabele wartości odżywczych produktów i opracowania o stratach witamin w obróbce cieplnej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego