KWALIFIKACJA MEC5 - CZERWIEC 2022

PYTANIE NR 15.
Do końcowego sprawdzenia dokładności wykonania otworu φ20H7 używa się sprawdzianu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Kontrola końcowa otworu w tolerancji (np. ⌀20 H7) jest zwykle kontrolą graniczną GO/NOGO.
Do otworów stosuje się sprawdziany tłoczkowe, a aby sprawdzić oba ograniczenia tolerancji w jednym narzędziu używa się wersji dwugranicznej (strona "przechodzi" i "nie przechodzi").

Pełne wyjaśnienie:

Przy końcowym sprawdzaniu dokładności wykonania otworu o określonej tolerancji (np. ⌀20 H7) w praktyce warsztatowej często stosuje się sprawdziany graniczne, czyli narzędzia typu GO/NOGO ("przechodzi/nie przechodzi"). Taka kontrola nie daje wyniku liczbowego jak suwmiarka czy średnicówka, lecz szybko potwierdza, czy wymiar mieści się w dopuszczalnym przedziale.

Dla otworów właściwym typem jest sprawdzian tłoczkowy (wkładany do otworu). Wersja dwugraniczna ma dwie strony: jedna odpowiada granicy "przechodzi" (sprawdza, czy otwór nie jest zbyt mały), a druga granicy "nie przechodzi" (sprawdza, czy otwór nie jest zbyt duży). Dzięki temu jednym sprawdzianem ocenia się obie granice tolerancji.

Odpowiedź "szczękowego nastawnego" jest nieadekwatna, ponieważ narzędzia szczękowe służą do pomiaru lub sprawdzania wymiarów zewnętrznych albo wewnętrznych w inny sposób, a "nastawność" wskazuje raczej na przyrząd regulowany niż na klasyczny sprawdzian graniczny dedykowany do szybkiej kontroli otworu w tolerancji.

Odpowiedź "szczękowego rolkowego" również nie pasuje do typowej kontroli końcowej otworów metodą graniczną. Konstrukcje rolkowe kojarzą się z pomiarem przez elementy toczne, ale nie odpowiadają klasycznemu doborowi: tłoczkowy do otworów i pierścieniowy do wałków.

Odpowiedź "pierścieniowego jednogranicznego" jest błędna z dwóch powodów: po pierwsze, sprawdzian pierścieniowy stosuje się zasadniczo do wałków (wymiarów zewnętrznych), a nie do otworów. Po drugie, wersja jednograniczna nie weryfikuje jednocześnie obu granic tolerancji, a pytanie dotyczy końcowego sprawdzenia dokładności wykonania otworu w klasie tolerancji, co w praktyce realizuje się sprawdzianem dwugranicznym GO/NOGO.

Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj parę: otwór → tłoczkowy, wałek → pierścieniowy, a przy tolerancji (min i max) najczęściej szukaj opcji "dwugraniczny".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To sprawdzian graniczny do otworów z dwiema stronami roboczymi: "przechodzi" (GO) i "nie przechodzi" (NOGO). Umożliwia szybką kontrolę, czy średnica otworu mieści się w polu tolerancji, bez odczytu wartości liczbowej.
Sprawdzian tłoczkowy jest przeznaczony do wymiarów wewnętrznych, bo wsuwa się go do otworu. Sprawdzian pierścieniowy działa odwrotnie: nakłada się go na wałek, więc służy do wymiarów zewnętrznych.
Strona "GO" powinna wejść w otwór (zwykle na określoną długość), co potwierdza, że otwór nie jest za mały. Strona "NOGO" nie powinna wejść, co potwierdza, że otwór nie jest za duży. Razem daje to kontrolę obu granic tolerancji.
Najczęściej po zakończeniu obróbki (np. rozwiercania, roztaczania, honowania) oraz po ewentualnym myciu i gratowaniu, gdy detal ma już stan "gotowy do montażu". To typowy etap kontroli jakości przed przekazaniem do montażu lub magazynu.
Najczęściej myli się sprawdziany do otworów z tymi do wałków (tłoczkowy vs pierścieniowy) oraz wybiera przyrządy nastawne do pomiaru zamiast sprawdzianów granicznych. Błąd wynika też z pomijania tego, że tolerancję trzeba sprawdzić po obu stronach (GO i NOGO).
Nie. Sprawdzian dwugraniczny nie daje wyniku liczbowego, tylko odpowiedź logiczną: mieści się/nie mieści się w tolerancji. Do pomiaru wartości średnicy używa się np. średnicówki, mikrometru wewnętrznego lub czujnika z odpowiednią końcówką.
Trzeba je chronić przed uderzeniami, korozją i zabrudzeniami. Po użyciu warto przetrzeć i lekko zakonserwować, przechowywać w etui oraz nie stosować jako "narzędzia do siłowego dopasowania". Zużyty lub uszkodzony sprawdzian może fałszować kontrolę.
Alternatywą są przyrządy do pomiaru liczbowego, np. średnicówka czujnikowa, mikrometr wewnętrzny lub systemy pomiarowe na maszynie. Sprawdzian jest jednak szybszy w kontroli seryjnej, gdy interesuje nas wyłącznie zgodność z tolerancją.
Suwmiarka jest uniwersalna, ale jej dokładność i powtarzalność mogą być niewystarczające dla ciasnych tolerancji i produkcji seryjnej. Sprawdzian GO/NOGO daje szybką, jednoznaczną ocenę zgodności, ogranicza wpływ operatora i przyspiesza kontrolę 100% detali.
H7 to popularna klasa tolerancji otworu w systemie ISO, często wykorzystywana w pasowaniach z wałkami o różnych odchyłkach (np. do uzyskania luzu, przejścia lub wcisku). Dobór konkretnego pasowania zależy od funkcji połączenia i od tolerancji wałka.
info

Około 43% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • ISO 286-1: Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1
  • ISO 286-2: Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2
  • ISO 1938-1: Geometrical Product Specifications (GPS) — Dimensional measuring equipment — Part 1: Plain limit gauges of linear sizes

Materiały:

  • Materiały szkolne z metrologii warsztatowej dla mechaników (dział: sprawdziany graniczne)
  • Normy ISO dotyczące tolerancji i sprawdzianów granicznych (ISO 286, ISO 1938)
  • Instrukcje stanowiskowe zakładowe kontroli wymiarów metodą GO/NOGO

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego