KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 13.
Do sporządzania odwaru z korzenia kozłka lekarskiego nadaje się
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Odwar to wodny wyciąg wykonywany na gorąco, typowo z twardych części roślin (np. korzeni), dlatego używa się naczynia przeznaczonego do ogrzewania i ekstrakcji, czyli infuzorki. Autoklaw służy do sterylizacji, a czopkarka i kapsułkarka do wytwarzania postaci stałych, nie do odwarów.

Pełne wyjaśnienie:

Odwar jest jedną z podstawowych postaci przetworów z surowców roślinnych stosowanych w recepturze. Wykonuje się go przez ekstrakcję wodą na gorąco (zwykle z gotowaniem/utrzymaniem podwyższonej temperatury), co jest szczególnie przydatne dla surowców twardych, takich jak korzenie, kłącza czy kora. Korzeń kozłka lekarskiego należy właśnie do surowców, dla których odwar bywa typową metodą przygotowania wyciągu.

Odpowiedź "infuzorka" jest właściwa, ponieważ jest to sprzęt recepturowy używany do przygotowywania naparów i odwarów: umożliwia ogrzewanie oraz prowadzenie procesu wytrawiania surowca w wodzie w warunkach kontrolowanych i powtarzalnych.

Pozostałe urządzenia nie pasują funkcjonalnie do zadania:

  • "autoklaw" kojarzy się z temperaturą i parą, ale jego celem jest sterylizacja materiałów i narzędzi, a nie sporządzanie wyciągów roślinnych do wydania pacjentowi; użycie autoklawu w tym kontekście byłoby nieadekwatne technologicznie.
  • "czopkarka" służy do formowania czopków (postać stała/dawkowana), a nie do ekstrakcji surowców roślinnych w wodzie.
  • "kapsułkarka" jest wykorzystywana przy przygotowaniu kapsułek (postać stała), więc również nie jest narzędziem do otrzymywania odwarów.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się odwar, szukaj odpowiedzi związanej z ogrzewaniem i ekstrakcją surowca w wodzie; jeśli pojawiają się kapsułki/czopki, wtedy właściwe będą urządzenia do formowania postaci stałych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Odwar to wodny wyciąg z surowca roślinnego wykonywany na gorąco (z ogrzewaniem), zwykle z twardych części roślin. Napar przygotowuje się przez zalanie surowca gorącą wodą i odstawienie do wytrawienia bez dłuższego gotowania. Różnica dotyczy głównie sposobu ogrzewania i rodzaju surowca.
Najczęściej jako odwar traktuje się surowce twarde i trudniej oddające składniki do wody, np. korzenie, kłącza, korę lub niektóre nasiona. W praktyce chodzi o takie materiały, które wymagają dłuższego ogrzewania, aby skutecznie uzyskać wyciąg wodny.
Infuzorka jest naczyniem/sprzętem recepturowym przeznaczonym do przygotowania naparów i odwarów, czyli do kontrolowanego ogrzewania surowca z wodą. Ułatwia prowadzenie ekstrakcji na gorąco w sposób powtarzalny i bezpieczny, co jest kluczowe przy surowcach takich jak korzeń.
Nie. Autoklaw służy do sterylizacji w warunkach podwyższonego ciśnienia i temperatury, a nie do technologicznego sporządzania wyciągów z surowców roślinnych w recepturze. Wybór autoklawu to typowy błąd wynikający z kojarzenia "wysokiej temperatury" z każdym procesem ogrzewania.
"Infuzorka" to określenie sprzętu używanego do sporządzania wodnych wyciągów z surowców roślinnych, zwłaszcza naparów i odwarów. Nazwa wiąże się z procesem infuzji/wytrawiania surowca w wodzie, często z udziałem ogrzewania zależnie od rodzaju przetworu.
Najczęstsze pomyłki to: wybieranie urządzeń do postaci stałych (kapsułkarka, czopkarka), mylenie odwaru z procesami sterylizacji (autoklaw) oraz brak powiązania rodzaju surowca (korzeń) z koniecznością mocniejszego ogrzewania. Pomaga zapamiętać: korzeń → odwar → infuzorka.
Napar wybiera się zwykle dla delikatniejszych surowców (np. liści, kwiatów), które łatwo oddają składniki do wody i mogą tracić część związków przy dłuższym gotowaniu. Wtedy zalanie gorącą wodą i wytrawienie bez intensywnego gotowania bywa właściwsze technologicznie.
Dobór właściwego sprzętu wpływa na jakość i powtarzalność preparatu: czas kontaktu surowca z rozpuszczalnikiem, temperaturę, bezpieczeństwo pracy oraz ryzyko błędów technologicznych. Przy odwarach istotne jest zapewnienie odpowiednich warunków ogrzewania i wygodnej obsługi procesu.
Nie. Czopkarka służy do wytwarzania czopków, czyli postaci stałej/dawkowanej, i jej funkcją jest formowanie masy czopkowej w odpowiednich kształtkach. Odwar to przetwór płynny uzyskiwany przez ekstrakcję surowca roślinnego w wodzie, więc są to zupełnie różne czynności.
Warto opanować definicje i zastosowania: napar, odwar, macerat, a także umieć dopasować je do rodzaju surowca (korzeń, liść, kwiat). Dodatkowo naucz się rozpoznawać podstawowy sprzęt recepturowy i jego przeznaczenie, bo egzamin często łączy proces z narzędziem.
info

Około 66% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Odwar to wodny wyciąg wykonywany na gorąco, typowo z twardych części roślin (np. korzeni), dlatego używa się naczynia przeznaczonego do ogrzewania i ekstrakcji, czyli infuzorki."

Źródła:

  • Farmakopea Europejska (Ph. Eur.) – hasła/definicje dotyczące postaci przetworów roślinnych (infusum/decoctum); weryfikacja w wydaniu właściwym dla bieżącego programu nauczania wymaga dostępu do tekstu źródłowego
  • Farmakopea Polska – część ogólna/definicje dotyczące przetworów ziołowych (napar, odwar); weryfikacja szczegółów wymaga dostępu do aktualnego wydania

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z receptury aptecznej (sprzęt recepturowy, przetwory ziołowe)
  • Podstawy farmakognozji (surowce roślinne i metody ich przetwarzania)
  • Instrukcje stanowiskowe w aptece dotyczące sporządzania naparów i odwarów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego