KWALIFIKACJA MEC5 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 9.
Do wykonania obróbki wykańczającej otworu z tolerancją H7 należy użyć
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tolerancja H7 oznacza, że otwór ma być wykonany z podwyższoną dokładnością wymiarową, typową dla obróbki wykańczającej.
Do takiej operacji stosuje się rozwiertak, który służy do dokładnego wykończenia średnicy otworu po wcześniejszym wierceniu z naddatkiem. Pozostałe narzędzia nie są przeznaczone do uzyskiwania dokładnej tolerancji średnicy.

Pełne wyjaśnienie:

Wymaganie wykonania otworu w tolerancji H7 wskazuje na konieczność uzyskania dość dokładnego wymiaru średnicy (w praktyce: dokładniej niż typowe wiercenie) oraz zwykle lepszej jakości powierzchni niż po samym wierceniu. Taki efekt osiąga się przez zastosowanie operacji obróbki wykańczającej otworu.

Odpowiedź "rozwiertaka" jest poprawna, ponieważ rozwiertak służy do rozwiercania, czyli precyzyjnego powiększenia wcześniej wykonanego otworu (zostawionego z niewielkim naddatkiem) do wymaganej średnicy i tolerancji. To typowe narzędzie dobierane, gdy trzeba uzyskać pasowanie lub powtarzalną średnicę w klasie dokładności odpowiadającej m.in. H7.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe:

  • "pogłębiacza" używa się przede wszystkim do wykonywania pogłębień (np. stożkowych lub walcowych pod łby śrub), fazowania krawędzi lub przygotowania gniazd. Pogłębiacz kształtuje wejście/fragment otworu, ale nie jest narzędziem przeznaczonym do uzyskiwania dokładnej tolerancji średnicy na całej długości otworu.
  • "freza kątowego" stosuje się do frezowania powierzchni i rowków, w tym do wykonywania faz/kształtów pod określonym kątem. Nie jest to typowe narzędzie do osiowej obróbki wykańczającej średnicy otworu w tolerancji H7.
  • "wiertła piórkowego" służy do wiercenia (wykonywania otworu), często w sytuacjach wymagających prostoty narzędzia lub większych średnic. Wiercenie, także wiertłem piórkowym, zwykle nie zapewnia takiej dokładności wymiarowej i jakości powierzchni, jakiej oczekuje się przy tolerancji H7 bez dodatkowej operacji wykańczającej.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawia się tolerancja typu H7 i mowa o obróbce wykańczającej otworu, najczęściej chodzi o dobór narzędzia do precyzyjnego doprowadzenia średnicy — w praktyce będzie to rozwiertak (a nie narzędzia do pogłębień, faz czy samego wykonania otworu).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
H7 to oznaczenie pola tolerancji otworu w systemie tolerancji i pasowań. Litera H określa położenie tolerancji względem wymiaru nominalnego, a 7 jej klasę dokładności. W praktyce sugeruje to potrzebę dokładnej obróbki wykańczającej i kontroli wymiaru.
Najczęściej stosuje się rozwiertak, ponieważ jego zadaniem jest precyzyjne doprowadzenie średnicy otworu do wymaganego wymiaru i tolerancji po wcześniejszym wierceniu z naddatkiem. Daje lepszą powtarzalność średnicy niż samo wiercenie.
Wiercenie zwykle daje większe odchyłki średnicy i gorszą jakość powierzchni niż wymagane dla H7. Otwór po wiertle bywa też mniej powtarzalny (bicie, ugięcie, prowadzenie). Dlatego stosuje się dodatkową operację wykańczającą, np. rozwiercanie.
Rozwiercanie to obróbka skrawaniem otworu wykonywana po wierceniu, polegająca na bardzo małym powiększeniu średnicy i jej dokładnym ukształtowaniu. Stosuje się je, gdy potrzebny jest dokładny wymiar (np. pasowanie) i lepsza jakość powierzchni niż po wiertle.
Pogłębiacz służy głównie do wykonywania pogłębień (np. pod łby śrub) oraz do fazowania/wykańczania wejścia otworu. Nie jest typowym narzędziem do uzyskania dokładnej tolerancji średnicy na całej długości otworu, dlatego nie zastępuje rozwiertaka w zadaniach typu H7.
Frez kątowy jest przeznaczony do frezowania powierzchni i wykonywania kształtów pod kątem (np. faz). Nie jest narzędziem typowym do osiowej obróbki wykańczającej średnicy otworu w tolerancji H7. Do dokładnej średnicy stosuje się raczej rozwiercanie lub inne operacje otworowe.
Najpierw wykonuje się otwór wstępny (zwykle wiercenie) pozostawiając niewielki naddatek na obróbkę wykańczającą. Ważne jest też prawidłowe ustawienie osiowości i dobór parametrów, aby rozwiertak pracował stabilnie. Następnie wykonuje się rozwiercanie i kontrolę średnicy.
Typowe przyczyny to: zbyt mały lub zbyt duży naddatek przed rozwiercaniem, niewspółosiowość otworu wstępnego, tępe lub uszkodzone ostrza, nieprawidłowe parametry skrawania oraz brak stabilnego mocowania. Skutkiem mogą być odchyłki średnicy, stożkowatość lub słaba jakość powierzchni.
Inne metody wykańczania otworów wybiera się, gdy wymagane są jeszcze wyższe dokładności, bardzo mała chropowatość, korekta geometrii (np. okrągłość) lub gdy otwór jest duży i rozwiertak byłby niepraktyczny. Wytaczanie bywa użyteczne przy dużych średnicach, a honowanie przy precyzyjnym wykończeniu.
Jeżeli w treści pojawia się wymóg dokładnej tolerancji średnicy (np. H7) i sformułowanie "obróbka wykańczająca otworu", to najczęściej chodzi o narzędzie do precyzyjnego doprowadzenia średnicy, czyli rozwiertak. Pogłębiacz łączy się częściej z gniazdem pod śrubę lub fazą.
info

Około 44% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Pozostałe narzędzia nie są przeznaczone do uzyskiwania dokładnej tolerancji średnicy."

Źródła:

  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance grades and limit deviations
  • Sandvik Coromant, Knowledge: Holemaking / Reaming (dział wiedzy o rozwiercaniu) - https://www.sandvik.coromant.com/ (wymaga wejścia do sekcji Holemaking/Reaming) - dostęp 2026-03-05
  • Dormer Pramet, Technical information: Reaming (informacje techniczne o rozwiertakach) - https://www.dormerpramet.com/ - dostęp 2026-03-05

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z technologii mechanicznej: obróbka skrawaniem otworów (wiercenie, rozwiercanie, pogłębianie)
  • Katalogi narzędzi skrawających (rozwiertaki maszynowe i ręczne) z opisem zastosowań
  • Materiały dydaktyczne o tolerancjach i pasowaniach (oznaczenia literowo-liczbowe, np. H7) oraz metody uzyskiwania dokładności

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego