KWALIFIKACJA MOT6 - TEST WIEDZY NR 6

PYTANIE NR 18.
Dobierasz pasowania do charakteru współpracujących części. W jakim przypadku wybierzesz pasowanie z luzem?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pasowanie z luzem dobiera się wtedy, gdy między częściami ma występować kontrolowany luz umożliwiający ruch względny (np. obrót) bez zacierania. Jeśli elementy mają być unieruchomione względem siebie, stosuje się pasowania ciaśniejsze (przejściowe lub z wciskiem), a nie z luzem.

Pełne wyjaśnienie:

Pasowanie z luzem oznacza, że po złożeniu współpracujących elementów (typowo układ otwór–wał) pozostaje dodatnia różnica wymiarów, czyli luz montażowy/roboczy. Taki luz jest potrzebny, gdy połączenie ma spełniać funkcję umożliwienia ruchu względnego części, np. swobodnego obrotu lub przesuwu, a jednocześnie ma ograniczać tarcie i ryzyko zatarcia.

Dlatego odpowiedź "Gdy obie części muszą swobodnie się obracać względem siebie." jest zgodna z ideą pasowania z luzem: ruch obrotowy wymaga miejsca na film smarny, kompensację niewspółosiowości oraz zmian temperatury, a zbyt ciasne dopasowanie mogłoby spowodować wzrost tarcia i uszkodzenie współpracujących powierzchni.

Pozostałe odpowiedzi opisują sytuacje, w których dąży się do braku ruchu względnego (jedna część nieruchoma względem drugiej lub obie nieruchome). W takich zastosowaniach zwykle stosuje się pasowania zapewniające pewne osadzenie i przenoszenie momentu bez poślizgu (np. pasowanie przejściowe albo z wciskiem), ponieważ luz mógłby powodować bicie, hałas, zużycie i utratę dokładności położenia.

W praktyce motoryzacyjnej rozróżnienie to jest istotne przy doborze osadzeń w węzłach pracujących: inne pasowanie wybierzesz dla elementu, który ma się obracać na czopie, a inne dla piasty lub tulei, którą chcesz osadzić "na stałe" w obudowie. Na egzaminie warto zapamiętać prostą regułę: ruch → luz, ustalenie/napęd → ciasno.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To takie dobranie wymiarów i tolerancji otworu oraz wału, aby po montażu pozostał dodatni luz. Dzięki temu elementy mogą się poruszać względem siebie (np. obracać), a ryzyko zatarcia i nadmiernego tarcia jest mniejsze.
Bo obrót wymaga miejsca na film smarny, niewielkie odkształcenia i rozszerzalność cieplną. Zbyt ciasne dopasowanie może zwiększyć tarcie, temperaturę i doprowadzić do zatarcia. Luz umożliwia pracę węzła bez blokowania ruchu.
Najczęściej dojdzie do utrudnionego ruchu lub braku możliwości obrotu, wzrostu tarcia i temperatury. W praktyce może to oznaczać przyspieszone zużycie, zatarcie powierzchni współpracujących, uszkodzenie smarowania albo deformację elementów podczas montażu.
Szukaj informacji o funkcji połączenia: jeśli ma być ruch względny (obrót/przesuw) – wybierasz luz. Jeśli ma być unieruchomienie, przenoszenie momentu bez poślizgu i pewne osadzenie – zwykle wskazuje to na pasowanie ciasne (przejściowe lub z wciskiem).
Wszędzie tam, gdzie element ma pracować ruchowo względem drugiego, np. w węzłach z tulejami ślizgowymi, na czopach i osiach, w prowadzeniach z ruchem posuwistym. Kluczowe jest wymaganie ruchu bez zakleszczania i z możliwością smarowania.
Opory ruchu, nagrzewanie, piszczenie lub tarcie, szybkie zużycie powierzchni, a w skrajnych przypadkach zatarcie i zablokowanie. W diagnostyce mechanicznej takie objawy sugerują m.in. niewłaściwe pasowanie, brak smaru lub odkształcenie elementów.
Nie. "Z luzem" oznacza, że luz jest celowo zaprojektowany w granicach tolerancji. Pasowanie może być bardzo precyzyjne, a luz ma konkretną wartość roboczą. To nie to samo co zużycie lub wybicie, gdzie luz jest nadmierny i niekontrolowany.
Częsty błąd to automatyczne wybieranie rozwiązań "ciaśniejszych", bo kojarzą się z trwałością. Inny błąd to nieuwzględnienie funkcji ruchu i smarowania. W testach warto najpierw nazwać funkcję: ruch (luz) czy ustalenie (ciasno).
Zależy od wymaganego ruchu. Pasowanie przejściowe bywa stosowane, gdy potrzebujesz małego luzu lub lekkiego wcisku (np. dla dokładniejszego ustalenia), ale nie jest typowym wyborem dla swobodnego obrotu. Przy obrocie zwykle bezpieczniejsze jest pasowanie z luzem.
Ćwicz kojarzenie funkcji połączenia z typem pasowania: obrót/przesuw → luz, ustalenie/przeniesienie momentu → ciasno. Pomagają krótkie opisy przypadków warsztatowych (tuleja, czop, piasta) i rozwiązywanie testów z uzasadnieniem wyboru.
info

Około 62% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że pasowanie z luzem dobiera się wtedy, gdy między częściami ma występować kontrolowany luz umożliwiający ruch względny (np. obrót) bez zacierania.

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw konstrukcji maszyn: tolerancje i pasowania
  • Tablice i schematy systemu otworu/wału (omówienie pasowań z luzem, przejściowych i z wciskiem)
  • Zadania praktyczne: dobór pasowania do funkcji połączenia (obrót, przesuw, ustalenie)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego