KWALIFIKACJA MEC8 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 17.
Dobierz na podstawie tabeli, narzędzia i kolejność wykonywania dokładnego otworu ϕ15H7.
Ilustracja przedstawia tabelę z danymi dotyczącymi procesu wiercenia i rozwiercania otworów o różnych średnicach, w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Otwór ϕ15H7 wykonuje się zwykle etapowo: najpierw wiercenie otworu mniejszego, aby zostawić kontrolowany naddatek, następnie rozwiercanie zdzierakiem i na końcu wykańczakiem do wymiaru nominalnego.
Takie stopniowanie stabilizuje wymiar i poprawia jakość powierzchni, czego nie daje samo wiercenie.

Pełne wyjaśnienie:

Aby uzyskać otwór dokładny ϕ15H7, w praktyce stosuje się technologię wieloetapową. Pole tolerancji H7 dla otworu oznacza wymaganą dokładność wymiaru, której typowe wiercenie wiertłem nie zapewnia w sposób powtarzalny. Dlatego wiercenie traktuje się jako operację przygotowawczą, a dokładność uzyskuje się przez rozwiercanie.

Poprawna kolejność opiera się na idei pozostawienia naddatku po wierceniu i stopniowego jego usuwania:

  • Wiercenie wiertłem o mniejszej średnicy – tworzy otwór wstępny, ale zostawia materiał do obróbki wykańczającej.
  • Rozwiercanie zdzierakiem – usuwa większą część naddatku, wyrównuje kształt i przygotowuje warunki do dokładnego wykończenia.
  • Rozwiercanie wykańczakiem – nadaje ostateczny wymiar (ϕ15) i poprawia jakość powierzchni, co jest kluczowe przy pasowaniach.

Odpowiedź "Wiercenie: wiertło ϕ13,75, rozwiercanie: rozwiertak zdzierak ϕ14,75, rozwiertak wykańczak ϕ15" jest spójna z tą logiką: pozostawia zapas po wierceniu, następnie stopniuje obróbkę do wymiaru końcowego. Warianty proponujące wiercenie blisko wymiaru ϕ15 (np. ϕ14,5 lub ϕ14,75) zwiększają ryzyko zbyt małego naddatku, pogorszenia prowadzenia rozwiertaka i problemów z uzyskaniem tolerancji. Z kolei użycie jednego narzędzia "zdzierak-wykańczak" w jednej operacji może nie odpowiadać wymaganiom technologii z tabeli oraz nie oddaje typowego rozdzielenia obróbki na etap zgrubny i wykańczający.

Na egzaminie warto zapamiętać zasadę: otwór dokładny = przygotowanie (wiercenie) + wykończenie (rozwiercanie), często w dwóch krokach. Kluczowe jest też czytanie tabeli technologicznej: to ona narzuca konkretne średnice wiertła i rozwiertaków.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
H7 to oznaczenie pola tolerancji otworu: litera H definiuje położenie tolerancji (dla otworu dolna odchyłka jest równa 0), a liczba 7 określa klasę dokładności. W praktyce sugeruje to potrzebę obróbki dokładniejszej niż samo wiercenie, np. rozwiercania.
Wiercenie wiertłem zwykle daje większe rozrzuty wymiaru, gorszą okrągłość i chropowatość niż wymagane dla otworu dokładnego. Dla H7 często potrzebna jest operacja wykańczająca, która stabilizuje wymiar i jakość powierzchni. Stąd stosuje się rozwiercanie po wierceniu.
Rozwiertak zdzierak służy do zgrubnego rozwiercania: usuwa większą część naddatku po wierceniu i poprawia geometrię otworu, ale nie jest nastawiony na uzyskanie ostatecznej dokładności i jakości. Przygotowuje otwór tak, aby rozwiertak wykańczak mógł dokładnie nadać wymiar końcowy.
Rozwiertak wykańczak ma zadanie nadać ostateczny wymiar i uzyskać lepszą jakość powierzchni oraz geometrię otworu. Pracuje na mniejszym naddatku, dzięki czemu dokładniej prowadzi się w otworze i minimalizuje błędy kształtu. Zdzierak nie gwarantuje tego efektu w takim stopniu.
Średnicę wiertła dobiera się tak, aby po wierceniu pozostał kontrolowany naddatek na rozwiercanie zgodnie z tabelą technologiczną lub zaleceniami narzędziowymi. Zbyt duże wiertło zostawia za mało materiału, co pogarsza pracę rozwiertaka i utrudnia uzyskanie tolerancji. Zbyt małe zwiększa opory i zużycie narzędzi.
To zależy od przyjętej technologii i zaleceń tabeli/katalogu narzędzia. W praktyce często stosuje się dwa etapy (zdzieranie i wykańczanie), bo ułatwia to uzyskanie stabilnego wymiaru i jakości. Jeśli technologia egzaminacyjna zakłada osobny zdzierak i wykańczak, jedna operacja może być uznana za nieprawidłową.
Najczęstszy błąd to dobór wiertła zbyt blisko średnicy nominalnej, co zostawia minimalny naddatek i zwiększa ryzyko "pływania" rozwiertaka oraz braku powtarzalności wymiaru. Drugi błąd to pomijanie etapu zdzierania lub wykańczania, przez co trudniej utrzymać tolerancję i jakość powierzchni.
Otwory w klasie H7 spotyka się tam, gdzie wymagane są pasowania z wałkiem lub elementem ustalającym, np. przy tulejach, kołkach ustalających, sworzniach lub elementach prowadzących. Dokładny otwór poprawia współosiowość, ogranicza luzy i wpływa na trwałość połączenia w eksploatacji maszyny.
W praktyce używa się przyrządów do kontroli otworów, np. sprawdzianów wtykowych (GO/NOGO) lub czujnikowych średnicówek i mikrometrów wewnętrznych, a wynik odnosi do dopuszczalnych granic tolerancji. Sama suwmiarka zwykle nie daje wystarczającej wiarygodności dla dokładnych pasowań.
Opanuj schemat: wiercenie pod naddatek → (opcjonalnie) zdzierak → wykańczak, a następnie przećwicz odczyt tabel: jakie średnice narzędzi wynikają z wymiaru końcowego i tolerancji. Dobrą metodą jest rozwiązywanie kilku przykładów dla różnych średnic i klas dokładności.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 57% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Podręczniki z technologii mechanicznej (obróbka skrawaniem: wiercenie, rozwiercanie)
  • Tablice technologiczne naddatków pod rozwiercanie stosowane w szkołach/zakładach
  • Katalogi narzędzi skrawających (opis zastosowania rozwiertaków zdzierak/wykańczak)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego