KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2010

PYTANIE NR 31.
Dobierz wartość rezystora R w układzie stabilizatora napięcia, aby prąd Imax był równy 10 mA
Ilustracja przedstawia schemat układu stabilizatora napięcia, który jest częścią pytania egzaminacyjnego z kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rezystor R w stabilizatorze dobiera się tak, aby ograniczał prąd do wartości Imax.
Stosuje się prawo Ohma: R = U/I, gdzie U to spadek napięcia na rezystorze wynikający z napięcia zasilania i napięcia stabilizowanego (odczytanych z układu). Dla Imax = 10 mA otrzymuje się 1,5 kΩ.

Pełne wyjaśnienie:

W typowym prostym stabilizatorze napięcia rezystor szeregowy (oznaczony tu jako R) pełni rolę ogranicznika prądu. Oznacza to, że jego wartość dobiera się tak, aby prąd w danej gałęzi układu nie przekroczył wartości granicznej Imax.

Kluczowe są dwa kroki:

  • Ustalenie, do czego odnosi się Imax: czy jest to prąd płynący przez element stabilizujący (np. gałąź stabilizacji), czy prąd obciążenia, czy prąd całkowity w gałęzi z rezystorem. W zadaniach egzaminacyjnych informacja ta zwykle wynika ze schematu/oznaczeń.
  • Wyznaczenie spadku napięcia na rezystorze R. Jest to różnica napięć pomiędzy węzłami, do których R jest podłączony (np. napięcie zasilania minus napięcie stabilizowane lub inna wskazana różnica). Tę wartość należy odczytać z układu.

Następnie stosuje się prawo Ohma:

R = UR / Imax

gdzie UR to spadek napięcia na rezystorze, a Imax jest w amperach (dla 10 mA: 0,01 A). Otrzymana rezystancja powinna odpowiadać jednej z wartości w odpowiedziach.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne w tym układzie?

  • 0,9 kΩ oznacza zbyt małą rezystancję, co przy tym samym spadku napięcia daje większy prąd niż 10 mA (ryzyko przekroczenia dopuszczalnego prądu i przegrzania elementów).
  • 2,4 kΩ oraz 3,3 kΩ są zbyt duże: ograniczają prąd bardziej niż wymagane Imax, co może spowodować, że element stabilizujący lub obciążenie nie otrzymają właściwych warunków pracy (np. stabilizacja może "nie trzymać" pod obciążeniem).

W praktyce po obliczeniu R warto dodatkowo sprawdzić moc strat na rezystorze (P = UR·I lub P = I2·R), aby dobrać właściwą moc znamionową elementu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Imax to prąd graniczny, do którego masz dobrać element ograniczający (zwykle rezystor). Trzeba sprawdzić na schemacie, czy dotyczy prądu gałęzi z rezystorem, prądu elementu stabilizującego czy prądu obciążenia, bo od tego zależy poprawne podstawienie do wzoru.
Najpierw wyznacz spadek napięcia na rezystorze (różnica napięć między jego końcami z układu). Potem użyj prawa Ohma: R = U/I, gdzie I to wymagany prąd (np. Imax). Na końcu dopasuj wynik do najbliższej wartości z szeregu stosowanych rezystorów.
Bo prąd płynący przez rezystor zależy od napięcia przyłożonego bezpośrednio do niego. W stabilizatorze rezystor "widzi" nie całe napięcie zasilania, tylko różnicę między napięciem zasilania a napięciem w węźle stabilizowanym (lub inną wskazaną w schemacie różnicę).
10 mA to 0,01 A (bo 1 mA = 0,001 A). To częsty punkt, w którym powstają błędy 1000×. Warto przed obliczeniami zapisać: Imax = 10 mA = 0,01 A, a dopiero potem podstawiać do wzoru na rezystancję.
Nie w sposób jednoznaczny, bo do obliczenia R potrzebujesz spadku napięcia na rezystorze. Jeśli w treści nie ma napięć, zwykle są one na rysunku. Bez tej informacji da się podać tylko metodę (R=U/I), ale nie konkretną wartość liczbową.
Najczęściej: pomylenie mA z A, użycie złego napięcia (np. zasilania zamiast spadku na R), nieuwzględnienie, którego prądu dotyczy Imax, oraz mechaniczne wybieranie "ładnej" wartości z odpowiedzi bez sprawdzenia rachunku i jednostek.
Zbyt mała rezystancja powoduje zbyt duży prąd, co może przekroczyć dopuszczalne parametry elementów (przegrzewanie, uszkodzenie, zadziałanie zabezpieczeń). Zbyt duża rezystancja zwykle ogranicza prąd za mocno, przez co układ może nie stabilizować poprawnie, ale ryzyko natychmiastowego uszkodzenia bywa mniejsze.
Po wyznaczeniu prądu i spadku napięcia na rezystorze policz moc: P = U·I lub P = I²·R. Następnie dobierz rezystor o mocy znamionowej z zapasem (np. większej niż obliczona), uwzględniając warunki chłodzenia i montażu.
Wstaw U równe spadkowi napięcia na samym rezystorze, czyli różnicy potencjałów między jego końcami. W zależności od topologii może to być np. różnica między napięciem zasilania a napięciem stabilizowanym. Zawsze opieraj się na schemacie konkretnego układu.
Nie zawsze. Prąd przez rezystor może dzielić się na prąd obciążenia i prąd gałęzi stabilizującej (jeśli taka istnieje). Dlatego przed obliczeniami trzeba ustalić, w której gałęzi zdefiniowano Imax oraz jak prądy rozkładają się w obwodzie.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 36% zdających egzamin. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Dla Imax = 10 mA otrzymuje się 1,5 kΩ."

Materiały:

  • Podręcznik/kompendium: podstawy elektroniki analogowej (prawo Ohma, dzielniki, elementy zasilania) – wskazane rozdziały o stabilizacji napięcia
  • Zadania rachunkowe z doboru elementów w obwodach DC (rezystor jako ogranicznik prądu)
  • Notatki/lekcje o stabilizatorach parametrycznych i interpretacji prądów gałęziowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego