KWALIFIKACJA MEC5 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 24.
Działka elementarna przedstawionego czujnika zegarowego wynosi
Ilustracja przedstawia czujnik zegarowy, który jest używany w kontekście techniki mechanicznej, szczególnie w kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Działka elementarna to wartość odpowiadająca jednej najmniejszej działce na skali czujnika zegarowego. W typowym czujniku warsztatowym wskazanym na ilustracji najmniejszy podział odpowiada 0,01 mm, więc taki jest minimalny przyrost odczytu. Pozostałe wartości są zbyt duże jak na podziałkę czujnika.

Pełne wyjaśnienie:

Działka elementarna (czasem opisywana też jako "wartość jednej działki" albo praktyczna rozdzielczość odczytu) to najmniejsza zmiana wskazania, jaką można bezpośrednio odczytać z podziałki przyrządu. Dla czujnika zegarowego oznacza to, ile milimetrów (lub części milimetra) odpowiada przesunięciu wskazówki o jedną najmniejszą kreskę na tarczy.

Odpowiedź "0,01 mm" jest poprawna, gdy na skali czujnika najmniejszy podział odpowiada jednej setnej milimetra. W praktyce taki czujnik pozwala kontrolować niewielkie odchyłki (np. bicie, niewspółosiowość) z dokładnością odczytu rzędu setnych milimetra, co jest typowe w montażu i obsłudze maszyn.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do działki elementarnej typowego czujnika zegarowego:

  • "0,1 mm" – to dziesiąte części milimetra. Taka działka byłaby znacznie "grubsza" i ograniczałaby sens użycia czujnika do precyzyjnych kontroli; spotyka się ją raczej w mniej dokładnych wskaźnikach lub przy innych skalach, ale nie odpowiada standardowej, drobnej podziałce w zadaniu.
  • "1 mm" – oznaczałoby, że jedna kreska to cały milimetr, co jest nieadekwatne do budowy czujnika zegarowego używanego w metrologii warsztatowej (wtedy przyrząd nie spełniałby roli w pomiarach dokładnych).
  • "10 mm" – to wartość całkowicie sprzeczna z ideą działki elementarnej; 10 mm może kojarzyć się co najwyżej z zakresem niektórych przyrządów, ale nie z najmniejszą działką skali.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w zadaniu pojawia się sformułowanie "działka elementarna", zawsze myśl o najmniejszym kroku odczytu z podziałki, a nie o zakresie pomiarowym. Najpierw znajdź najmniejsze kreski, a dopiero potem interpretuj ich wartość w jednostkach.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Działka elementarna to wartość odpowiadająca jednej najmniejszej kresce skali czujnika zegarowego. Określa minimalny przyrost, jaki można bezpośrednio odczytać z tarczy (np. 0,01 mm). Nie należy jej mylić z zakresem pomiarowym.
Najpierw znajdź najmniejsze podziały (najgęściej rozmieszczone kreski). Następnie sprawdź, jaka wartość jednostek przypada na przejście wskazówki o jedną taką kreskę. Jeśli 1 pełny "większy" podział to 0,1 mm i jest podzielony na 10 części, to działka wynosi 0,01 mm.
Działka elementarna mówi o minimalnym kroku odczytu (rozdzielczości), a zakres opisuje maksymalny możliwy pomiar (np. ile mm może się przemieścić trzpień). To dwa różne parametry: można mieć czujnik o tym samym zakresie, ale innej działce (dokładniejszy lub mniej dokładny).
W praktyce warsztatowej często spotyka się czujniki o działce rzędu setnych milimetra, bo pozwalają kontrolować typowe odchyłki montażowe. Dokładna wartość zależy od modelu i jest podana na tarczy lub w danych katalogowych. Na egzaminie trzeba ją odczytać z przedstawionej skali.
Tak, to częsty błąd wynikający z nieuwagi na przecinek i zbyt szybkiego wyboru "bardziej typowej" liczby. Pomaga metoda: policz, ile najmniejszych działek mieści się w jednym większym odcinku skali. Jeśli jest ich 10, to 0,1 mm / 10 = 0,01 mm.
Im mniejsza działka elementarna, tym dokładniej widać drobne odchyłki bicia i łatwiej ocenić jakość montażu wału, koła lub uchwytu. Do precyzyjnych ustawień wybiera się czujnik o drobniejszej podziałce, aby odczyt nie był "skokowy" i nie maskował małych różnic.
Rozdzielczość to najmniejsza zmiana wartości, jaką można odczytać lub zarejestrować. W czujniku zegarowym praktycznie odpowiada działce elementarnej (wartości jednej najmniejszej kreski). Uwaga: rozdzielczość nie zawsze jest równa dokładności — przyrząd może mieć małą działkę, ale większy błąd wskazań.
Czujnik zegarowy stosuje się m.in. do kontroli bicia promieniowego i osiowego, ustawiania równoległości elementów, sprawdzania współosiowości, oceny luzów oraz pomiarów porównawczych. W montażu pomaga szybko wykryć odchyłki, zanim doprowadzą do drgań lub przyspieszonego zużycia.
Działka elementarna to najmniejszy krok skali, a 10 mm to bardzo duża wartość. Taka "działka" oznaczałaby, że przyrząd nie nadaje się do żadnych precyzyjnych kontroli i nie przypominałby typowego czujnika zegarowego. 10 mm może kojarzyć się z zakresem, ale nie z podziałką elementarną.
Ćwicz odczyt z różnych tarcz: wyznaczaj wartość jednej działki, odczyt całkowity (obrót wskazówki + licznik obrotów, jeśli jest) i interpretuj wyniki w mm. Warto też przećwiczyć typowe pomiary montażowe (bicie, współosiowość) oraz zapisać wynik z prawidłową jednostką i przecinkiem.
info

Statystycznie 69% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że działka elementarna to wartość odpowiadająca jednej najmniejszej działce na skali czujnika zegarowego.

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Czujnik zegarowy" – opis przyrządu i podziałki, https://pl.wikipedia.org/wiki/Czujnik_zegarowy (dostęp: 2026-03-01)
  • Mitutoyo Europe: Dial Indicator – informacje katalogowe (m.in. rozdzielczość/graduation dla wybranych modeli), https://www.mitutoyo.eu/en/products/indicators/dial-indicators/ (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Instrukcje stanowiskowe i karty ćwiczeń z metrologii warsztatowej (odczyt z czujnika zegarowego)
  • Katalogi producentów czujników zegarowych (sekcje: rozdzielczość/"graduation", zakres, dokładność)
  • Materiały dydaktyczne z podstaw metrologii dla mechaników (pojęcia: działka, rozdzielczość, błąd wskazań)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego