KWALIFIKACJA ELM3 - PRÓBNY

PYTANIE NR 4.
Element oznaczony na rysunku symbolem 1V1 przedstawia zawór
Ilustracja przedstawia schemat układu pneumatycznego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zawór 3/2 ma 3 przyłącza (1–zasilanie, 2–wyjście, 3–odpowietrzenie) i 2 położenia, co na symbolu widać jako trzy linie portów oraz dwa sąsiadujące kwadraty.
Obecność prostokąta z ukośną linią oznacza sterowanie elektryczne (cewka), a zygzak po drugiej stronie wskazuje sprężynę powrotną.

Pełne wyjaśnienie:

Na schematach pneumatycznych typ zaworu rozdzielającego rozpoznaje się przede wszystkim po liczbie dróg (portów) i liczbie położeń. Liczba położeń jest przedstawiana jako liczba przylegających do siebie kwadratów, a liczba dróg wynika z liczby przyłączy (linii) doprowadzonych do symbolu zaworu.

W analizowanym symbolu widać dwa kwadraty, czyli zawór dwupołożeniowy. Do zaworu doprowadzone są trzy przyłącza opisane jako 1, 2 i 3. Taki układ odpowiada rozdzielaczowi 3/2:

  • port 1 to zasilanie (ciśnienie),
  • port 2 to wyjście robocze do elementu wykonawczego,
  • port 3 to odpowietrzenie (wylot do atmosfery).

Dodatkowo po lewej stronie symbolu znajduje się oznaczenie sterowania elektrycznego – typowo jest to cewka elektromagnetyczna (prostokąt z ukośną linią). Oznacza to, że przesterowanie zaworu następuje sygnałem elektrycznym. Po prawej stronie widoczny jest znak sprężyny, co wskazuje na powrót do położenia spoczynkowego po zaniku sygnału z cewki.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują? Odpowiedź "rozdzielający 5/2 sterowany elektrycznie" wymagałaby pięciu portów (m.in. dwóch wyjść roboczych i dwóch odpowietrzeń), więc na symbolu byłoby więcej przyłączy niż trzy. "Zawór ciśnieniowy progowy" służy do reagowania na osiągnięcie zadanego ciśnienia i ma inny znak graficzny niż rozdzielacz. "Zawór dławiąco-zwrotny" jest elementem regulacji przepływu (dławienie + obejście zwrotne) i jego symbol nie składa się z dwóch pól położeń typowych dla rozdzielaczy.

Praktycznie rozdzielacz 3/2 często współpracuje z siłownikiem jednostronnego działania: podanie ciśnienia wysuwa tłoczysko, a powrót realizuje sprężyna siłownika lub sprężyna w układzie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zapis 3/2 oznacza: 3 drogi (porty) i 2 położenia zaworu. Typowo port 1 to zasilanie, port 2 to wyjście robocze, a port 3 to odpowietrzenie. Dwa położenia na symbolu widać jako dwa sąsiadujące kwadraty.
Najprościej policzyć przyłącza doprowadzone do symbolu zaworu. Jeśli widać trzy linie/porty (często opisane 1, 2, 3), to jest to zawór trójdrogowy. W 3/2 będą to zasilanie, wyjście robocze i odpowietrzenie.
Sterowanie elektryczne jest oznaczane symbolem cewki elektromagnesu umieszczonym z boku zaworu (np. prostokąt z ukośną linią). Taki znak informuje, że przełączenie położenia zaworu następuje po podaniu sygnału elektrycznego na cewkę.
Dwa kwadraty oznaczają liczbę położeń (tu: 2), a nie liczbę dróg. Zawór 5/2 też ma dwa położenia, ale ma pięć portów. O rodzaju 3/2 lub 5/2 decyduje liczba przyłączy doprowadzonych do symbolu.
Symbol sprężyny oznacza powrót do położenia spoczynkowego po zaniku sygnału sterującego. W praktyce: gdy cewka nie jest zasilana, sprężyna ustawia zawór w położeniu wyjściowym. To ważne przy analizie zachowania układu po wyłączeniu zasilania.
Zawór 3/2 bardzo często steruje siłownikiem jednostronnego działania (z powrotem sprężyną). Podanie ciśnienia na port wyjściowy powoduje wysuw, a po odcięciu zasilania następuje odpowietrzenie i powrót sprężyną.
Zawór 3/2 ma jedno wyjście robocze, więc typowo obsługuje siłownik jednostronny. Zawór 5/2 ma dwa wyjścia robocze i dwa odpowietrzenia, dlatego służy do sterowania siłownikiem dwustronnego działania (ruch w obie strony pod ciśnieniem).
Zawór dławiąco-zwrotny służy do regulacji przepływu w jednym kierunku (dławienie) i swobodnego przepływu w kierunku przeciwnym (zawór zwrotny). Nie ma symbolu dwóch położeń jak rozdzielacz; zamiast tego w symbolu dominuje oznaczenie dławienia i obejścia zwrotnego.
Zawór ciśnieniowy progowy reaguje na osiągnięcie określonego ciśnienia (progu) i po jego przekroczeniu zmienia stan przepływu/sterowania. Stosuje się go do zabezpieczeń i automatyki ciśnieniowej. Jego symbol i funkcja różnią się od zaworu rozdzielającego, który przełącza drogi przepływu.
Najczęściej myli się położenia z drogami: uczniowie patrzą na liczbę kwadratów zamiast policzyć porty. Drugi błąd to ignorowanie oznaczeń sterowania (cewka, sprężyna), co prowadzi do złej interpretacji działania po zaniku sygnału. Pomaga nawyk: najpierw porty, potem położenia, na końcu sterowanie.
info

Około 46% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • ISO 1219-1, "Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols" (norma dotycząca symboli układów pneumatycznych i hydraulicznych)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z pneumatyki: symbole i schematy (rozdzielacze, dławiki, zawory ciśnieniowe)
  • Karty katalogowe producentów pneumatyki (opis funkcji zaworów 3/2 i 5/2 oraz ich oznaczeń)
  • Ćwiczenia: rozpoznawanie zaworów po symbolach oraz przypisanie do typów siłowników (jedno- i dwustronnych)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego