KWALIFIKACJA CHM5 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 6.
Elementem antropogenicznej rzeźby terenu jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rzeźba antropogeniczna obejmuje formy ukształtowane przez działalność człowieka, np. budowę infrastruktury i roboty ziemne. "Nasyp kolejowy" jest sztucznie usypaną formą terenu. Pozostałe propozycje to formy naturalne: głaz narzutowy (polodowcowy), pasmo górskie (tektoniczne), jaskinia krasowa (kras).

Pełne wyjaśnienie:

"Rzeźba antropogeniczna" (antropogeniczne formy rzeźby) to elementy ukształtowania powierzchni terenu powstałe w wyniku bezpośredniej działalności człowieka. Najczęściej są skutkiem robót ziemnych, budowy infrastruktury lub eksploatacji surowców. Typowe przykłady to nasypy i przekopy komunikacyjne, wały, groble, sztuczne skarpy, hałdy czy wyrobiska.

Odpowiedź "nasyp kolejowy" jest poprawna, ponieważ taki nasyp powstaje przez celowe usypanie i uformowanie materiału (ziemi, kruszywa) w celu uzyskania wymaganej niwelety i stabilnego podłoża dla torowiska. Jest to więc forma terenu o jednoznacznie sztucznej genezie.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne, bo odnoszą się do form naturalnych:

  • "głaz narzutowy" jest typową formą (obiektem) pochodzenia polodowcowego, transportowaną i pozostawioną przez lądolód lub wody roztopowe.
  • "pasmo górskie" powstaje w wyniku procesów geologicznych i geomorfologicznych (m.in. ruchów tektonicznych oraz denudacji) i nie jest tworzone przez człowieka.
  • "jaskinia krasowa" jest formą krasową, czyli efektem naturalnego rozpuszczania skał (np. wapieni) przez wody zawierające dwutlenek węgla; nie jest sztucznie wykonanym obiektem.

W praktyce ochrony środowiska rozróżnienie genezy form jest ważne np. w ocenie wpływu inwestycji (drogi, kolej) na spływ powierzchniowy, erozję, stabilność skarp oraz w planowaniu rekultywacji terenów przekształconych. Na egzaminie warto zapamiętać, że słowa typu nasyp, przekop, hałda, zwałowisko, wyrobisko niemal zawsze wskazują na formę antropogeniczną.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rzeźba antropogeniczna to elementy ukształtowania powierzchni, które powstały w wyniku działalności człowieka, np. robót ziemnych lub budowy infrastruktury. Należą do niej m.in. nasypy, przekopy, wały, hałdy, wyrobiska i sztuczne skarpy.
Nasyp kolejowy powstaje przez celowe usypanie i uformowanie materiału (ziemi/kruszywa), aby uzyskać odpowiednią wysokość i stabilne podłoże dla torów. Jego geneza jest jednoznacznie sztuczna, bo bez działań człowieka taka forma zwykle by nie powstała.
Kluczowe jest kryterium genezy. Formy naturalne tworzą procesy przyrodnicze (lodowce, rzeki, wiatr, kras, tektonika). Formy antropogeniczne są efektem robót ziemnych i przekształceń terenu przez człowieka (transport, górnictwo, budownictwo).
Zasadniczo nie, bo głaz narzutowy ma pochodzenie polodowcowe. Człowiek może go przemieścić lub wykorzystać (np. jako pomnik przyrody), ale to nie zmienia jego naturalnej genezy. W pytaniach egzaminacyjnych klasyfikuje się go jako formę naturalną.
Nie. Jaskinia krasowa powstaje naturalnie w wyniku rozpuszczania skał (np. wapieni) przez wodę. Sztuczne podziemia to np. sztolnie, tunele czy wyrobiska górnicze. Na egzaminie ważne jest rozróżnienie "jaskinia" (naturalna) vs "sztolnia/tunel" (antropogeniczne).
Najczęściej spotkasz: nasypy drogowe i kolejowe, przekopy, wały przeciwpowodziowe, groble, hałdy i zwałowiska, wyrobiska odkrywkowe, sztuczne skarpy oraz niwelacje terenu pod zabudowę. Wszystkie łączy to, że powstały przez prace ziemne.
Pasmo górskie jest wynikiem procesów geologicznych i długotrwałych procesów rzeźbotwórczych (m.in. ruchów tektonicznych i denudacji). Człowiek może lokalnie modyfikować stoki (drogi, wyciągi, kamieniołomy), ale nie "tworzy" pasm górskich jako całości.
Typowe pomyłki to: uznawanie każdej "dużej" formy za antropogeniczną, mylenie jaskiń z obiektami górniczymi, oraz ignorowanie genezy formy. Pomaga prosta zasada: jeśli forma wymagała robót ziemnych (nasyp, hałda, przekop) – zwykle jest antropogeniczna.
Przy inwentaryzacji przekształceń terenu, ocenie oddziaływania inwestycji (drogi, kolej), analizie erozji i spływu powierzchniowego oraz przy planowaniu rekultywacji. Rozpoznanie form antropogenicznych pomaga wskazać źródła presji i dobrać działania naprawcze.
Najpierw sprawdź, czy obiekt mógł powstać bez udziału człowieka. Słowa-klucze jak "nasyp", "przekop", "hałda", "wyrobisko", "wał" prawie zawsze oznaczają formę antropogeniczną. Terminy typu "kras", "narzutowy", "pasmo górskie" zwykle wskazują na genezę naturalną.
info

Statystycznie 66% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Rzeźba antropogeniczna obejmuje formy ukształtowane przez działalność człowieka, np. budowę infrastruktury i roboty ziemne."

Źródła:

  • Encyklopedia PWN – hasło "antropogeniczne formy rzeźby (rzeźba antropogeniczna)": https://encyklopedia.pwn.pl/ (wyszukiwanie hasła) - dostęp 2026-02-27
  • Encyklopedia PWN – hasło "kras" oraz "jaskinia krasowa": https://encyklopedia.pwn.pl/ (wyszukiwanie haseł) - dostęp 2026-02-27
  • Encyklopedia PWN – hasło "głaz narzutowy": https://encyklopedia.pwn.pl/ (wyszukiwanie hasła) - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki szkolne z geografii fizycznej/geomorfologii (działy: rzeźba terenu, procesy i formy)
  • Słowniki i encyklopedie geograficzne (hasła: rzeźba antropogeniczna, formy krasowe, formy polodowcowe)
  • Materiały dydaktyczne o ocenie oddziaływania inwestycji liniowych na środowisko (część: przekształcenia powierzchni terenu)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego