KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 29.
Fenoloftaleina stosowana jako wskaźnik alkacymetryczny w roztworze kwaśnym jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Fenoloftaleina jest wskaźnikiem kwasowo-zasadowym, który w środowisku kwaśnym (i obojętnym) nie wykazuje zabarwienia, czyli jest bezbarwny. Dopiero po przejściu do środowiska zasadowego pojawia się charakterystyczna barwa różowa/fioletowa, dlatego w roztworze kwaśnym poprawna jest odpowiedź "bezbarwna".

Pełne wyjaśnienie:

Fenoloftaleina to klasyczny wskaźnik kwasowo-zasadowy używany w alkacymetrii (miareczkowaniach kwas–zasada). Jej barwa zależy od postaci chemicznej obecnej w roztworze, a ta z kolei zależy od pH.

W roztworze kwaśnym fenoloftaleina występuje głównie w formie, która nie pochłania światła w zakresie widzialnym, więc roztwór pozostaje bezbarwny. Z tego powodu odpowiedź "bezbarwna" jest właściwa dla środowiska kwaśnego.

Dlaczego pozostałe propozycje są nieprawidłowe?

  • "żółta" i "pomarańczowa" mogą kojarzyć się z innymi wskaźnikami (np. stosowanymi w różnych zakresach pH), ale nie opisują typowego zachowania fenoloftaleiny w kwasie.
  • "jasnoróżowofioletowa" to barwa charakterystyczna dla fenoloftaleiny w środowisku zasadowym (po przekroczeniu jej zakresu przejścia). Uczniowie często wybierają tę odpowiedź, bo różowy kolor jest najbardziej znanym skojarzeniem z fenoloftaleiną, jednak pytanie jednoznacznie wskazuje na roztwór kwaśny.

Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj zasadę "fenoloftaleina: w kwasie niewidoczna, w zasadowym różowieje". W zadaniach o doborze wskaźnika zawsze zwracaj uwagę na rodzaj miareczkowania i oczekiwany skok pH w okolicy punktu końcowego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Fenoloftaleina to wskaźnik kwasowo-zasadowy używany w alkacymetrii, czyli miareczkowaniach kwas–zasada. Zmienia wygląd roztworu w zależności od pH: w roztworach kwaśnych jest bezbarwna, a w zasadowych pojawia się różowe zabarwienie, co pomaga wyznaczyć punkt końcowy miareczkowania.
W środowisku kwaśnym fenoloftaleina występuje w formie chemicznej, która nie daje widocznego zabarwienia w świetle widzialnym. Dlatego roztwór pozostaje bezbarwny. Dopiero przy wzroście pH do zakresu zasadowego powstaje forma barwna, odpowiedzialna za różowy/fioletowy odcień.
Zmiana barwy fenoloftaleiny zachodzi dopiero po przejściu do środowiska zasadowego, gdy pH przekracza jej zakres przejścia barwnego. Na egzaminie zwykle wystarczy wiedzieć, że w kwasie jest bezbarwna, a w zasadowym staje się różowa. Dokładny zakres pH zależy od warunków roztworu.
Nie. Dobór wskaźnika zależy od tego, jak zmienia się pH w okolicy punktu równoważnikowego. Fenoloftaleina jest typowo używana tam, gdzie punkt końcowy wypada w zakresie zasadowym. W innych miareczkowaniach lepsze mogą być wskaźniki zmieniające barwę w niższym pH.
Częsty błąd to "przemiareczkowanie": zbyt intensywne lub trwałe różowe zabarwienie oznacza, że dodano za dużo titranta zasadowego. Prawidłowy punkt końcowy to zwykle bardzo delikatne, ledwo widoczne zabarwienie utrzymujące się przez krótki czas (zgodnie z metodyką ćwiczenia).
Najczęściej myli się warunki pH: uczniowie pamiętają, że fenoloftaleina "robi się różowa", i automatycznie wybierają odpowiedź z różem, ignorując, że dotyczy to środowiska zasadowego. Inne pomyłki wynikają z przenoszenia kolorów innych wskaźników (żółty/pomarańczowy) na fenoloftaleinę.
W praktyce laboratoryjnej (np. w kontroli jakości) miareczkowania kwas–zasada mogą służyć do oznaczania stężenia roztworów lub zawartości składników. Technik farmaceutyczny powinien rozumieć zasadę doboru wskaźnika i interpretować zmianę barwy jako sygnał osiągnięcia punktu końcowego.
Najprościej: fenoloftaleina w roztworze kwaśnym jest bezbarwna i różowieje dopiero w zasadowym. Oranż metylowy jest barwny już w środowisku kwaśnym i zmienia barwę w innym zakresie pH. Jeśli w odpowiedziach pojawiają się żółcie/pomarańcze, to często wskazuje na inny wskaźnik niż fenoloftaleina.
Traktuj fenoloftaleinę jak odczynnik chemiczny: pracuj w rękawiczkach, unikaj kontaktu z oczami i skórą, nie wdychaj pyłu, a roztwory przechowuj w opisanych naczyniach. Postępuj zgodnie z kartą charakterystyki i zasadami BHP obowiązującymi w pracowni analitycznej.
Ucz się parami "wskaźnik–zakres pH–barwa w kwasie i w zasadzie". Pomaga tworzenie fiszek: nazwa z jednej strony, a z drugiej "w kwasie…" i "w zasadzie…". W zadaniach zawsze podkreślaj w treści, czy mowa o roztworze kwaśnym, zasadowym czy o punkcie końcowym miareczkowania.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 84% zdających egzamin. średnio łatwe

Specjaliści zwracają uwagę: "Fenoloftaleina jest wskaźnikiem kwasowo-zasadowym, który w środowisku kwaśnym (i obojętnym) nie wykazuje zabarwienia, czyli jest bezbarwny."

Źródła:

  • Wikipedia: "Fenoloftaleina" – opis właściwości wskaźnikowych i barwy w zależności od pH, https://pl.wikipedia.org/wiki/Fenoloftaleina - dostęp 2026-03-02
  • PubChem (NIH): Phenolphthalein – basic properties/description, https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Phenolphthalein - dostęp 2026-03-02
  • ChemLibreTexts: Acid-Base Indicators (opis zasad działania wskaźników i przykład fenoloftaleiny), https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Analytical_Chemistry/Analytical_Chemistry_2.1_(Harvey)/11%3A_Appendices/11.02%3A_Acid-Base_Indicators - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Podręcznik z chemii analitycznej (dział: wskaźniki kwasowo-zasadowe)
  • Karty charakterystyki i opisy substancji (fenoloftaleina) z baz chemicznych
  • Ćwiczenia laboratoryjne z miareczkowania kwas-zasada (alkacymetria)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego