Kwalifikacje w Zawodzie - Testy zawodowe online | Egzaminy Zawodowe

KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2015



PYTANIE NR 16.
Fragment procedury analitycznej
(...) Badany roztwór przenieść ilościowo do rozdzielacza gruszkowego o pojemności 50-100 cm3, dodać 5 cm3 roztworu tiocyjanianu potasu i 10 cm3 alkoholu izopentylowego i wstrząsać jego zawartość w ciągu 30 sekund.
Po rozdzieleniu faz roztwór wodny przenieść do drugiego rozdzielacza, a fazę organiczną do suchej kolbki miarowej o pojemności 50 cm3(...) Który typ ekstrakcji opisuje zamieszczony fragment?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opis wskazuje na ekstrakcję w rozdzielaczu z wstrząsaniem mieszaniny dwóch niemieszających się cieczy i rozdziałem na fazę wodną oraz organiczną, które po rozdzieleniu są zlewane osobno.
To jest ekstrakcja ciecz–ciecz wykonywana porcjami (okresowa), a nie proces ciągły ani ekstrakcja ze stałego materiału.

Pełne wyjaśnienie:

W fragmencie procedury wykonuje się klasyczną ekstrakcję rozdzielającą w rozdzielaczu (lejku rozdzielającym). Do badanego roztworu (faza wodna) dodaje się odczynnik oraz rozpuszczalnik organiczny, następnie całość wstrząsa i czeka na rozdzielenie faz. Po rozdzieleniu faz faza wodna jest przenoszona do drugiego rozdzielacza, a faza organiczna trafia do suchej kolby miarowej. Taki opis jednoznacznie odpowiada ekstrakcji typu ciecz–ciecz.

Kluczowe jest także rozróżnienie trybu prowadzenia procesu:

  • Ekstrakcja okresowa (porcjowa) polega na ręcznym, etapowym kontakcie faz (wstrząsanie), a następnie ich rozdziale i zlewaniu. Czynność można powtarzać w kolejnych porcjach w kolejnym rozdzielaczu.
  • Ekstrakcja ciągła wymaga aparatury zapewniającej stały, długotrwały kontakt faz (bez ręcznego cyklu "wstrząśnij–odstaw–zlej" typowego dla rozdzielacza). Tego w opisie nie ma.

Dlatego poprawne jest rozpoznanie: ekstrakcja okresowa ciecz–ciecz.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne z następujących powodów:

  • Wariant z ekstrakcją ciągłą ciecz–ciecz nie pasuje, bo w opisie jest praca porcjowa w rozdzielaczu: krótki etap wstrząsania, rozdział faz i ich przelanie.
  • Warianty ciało stałe–ciecz odpadają, bo nie ma tu stałej matrycy (np. rozdrobnionego ciała stałego, osadu czy surowca roślinnego). Operuje się wyłącznie roztworami i dwiema ciekłymi fazami.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz rozdzielacz/lejek rozdzielający, wstrząsanie i rozdział na fazę wodną oraz organiczną, najczęściej chodzi o ekstrakcję ciecz–ciecz, zwykle w trybie okresowym.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Co to jest ekstrakcja ciecz–ciecz w chemii analitycznej?
Ekstrakcja ciecz–ciecz to metoda rozdzielania, w której analit przenosi się między dwiema niemieszającymi się cieczami (np. fazą wodną i organiczną). Po wstrząsaniu i odczekaniu mieszanina rozdziela się na warstwy, które można oddzielnie zlać, uzyskując oczyszczony lub wzbogacony roztwór analitu.
Jak rozpoznać w opisie, że chodzi o ekstrakcję okresową?
Ekstrakcję okresową (porcjową) poznasz po cyklu: dodanie rozpuszczalnika, wstrząsanie, rozdzielenie faz i zlanie warstw. W opisie zwykle pojawia się rozdzielacz/lejek rozdzielający i przenoszenie faz do kolejnych naczyń, zamiast pracy w aparaturze działającej stale.
Dlaczego rozdzielacz gruszkowy wskazuje na ekstrakcję ciecz–ciecz?
Rozdzielacz (lejek rozdzielający) jest typowym naczyniem do rozdziału dwóch niemieszających się cieczy. Umożliwia wstrząsanie w celu kontaktu faz, a potem bezpieczne oddzielenie warstwy dolnej i górnej. To dokładnie odpowiada praktyce ekstrakcji ciecz–ciecz, a nie ekstrakcji ze stałej próbki.
Co oznacza "faza wodna" i "faza organiczna" w ekstrakcji?
Faza wodna to warstwa oparta na wodzie (lub roztworze wodnym), a faza organiczna to warstwa rozpuszczalnika organicznego (np. alkoholu, estru, węglowodoru). Ponieważ ciecze często są niemieszalne, tworzą dwie warstwy. Analityk ocenia, w której fazie znajduje się analit po ekstrakcji.
Kiedy stosuje się ekstrakcję ciecz–ciecz w przygotowaniu próbek?
Stosuje się ją, gdy trzeba oczyścić próbkę z interferentów, przenieść analit do innego rozpuszczalnika lub zwiększyć selektywność oznaczenia (np. po utworzeniu barwnego kompleksu). To częsty etap przed pomiarem spektrofotometrycznym, miareczkowaniem lub inną metodą analityczną.
Jakie błędy najczęściej popełnia się przy rozdziale faz w rozdzielaczu?
Typowe błędy to: zlanie niewłaściwej warstwy (pomylenie, która jest górna), zbyt szybkie zlewanie powodujące "zaciągnięcie" drugiej fazy, brak czasu na pełne rozdzielenie oraz niedokładne przeniesienie (straty ilościowe). W praktyce pomaga oznaczenie warstw i cierpliwe odczekanie na klarowny podział.
Czy czas wstrząsania decyduje o tym, że ekstrakcja jest ciągła?
Nie. Krótki lub długi czas wstrząsania mówi o intensywności kontaktu faz w pojedynczym etapie, ale nie definiuje ekstrakcji jako ciągłej. Ekstrakcja ciągła oznacza sposób prowadzenia procesu w aparaturze zapewniającej stały kontakt faz bez ręcznego cyklu rozdzielania i zlewania, charakterystycznego dla ekstrakcji okresowej.
Jak odróżnić ekstrakcję ciało stałe–ciecz od ciecz–ciecz w zadaniu?
W ekstrakcji ciało stałe–ciecz punktem wyjścia jest stała próbka (np. osad, proszek, materiał roślinny), z której wypłukuje się składnik rozpuszczalnikiem. W ekstrakcji ciecz–ciecz startujesz od roztworu i mieszasz go z drugim rozpuszczalnikiem, a potem rozdzielasz dwie ciekłe warstwy.
Dlaczego po rozdzieleniu faz przenosi się je do różnych naczyń?
Po ekstrakcji każda faza może zawierać inne składniki: analit, interferenty lub odczynniki. Rozdzielenie do osobnych naczyń zapobiega ponownemu mieszaniu, umożliwia dalsze etapy (np. kolejną ekstrakcję fazy wodnej albo przygotowanie roztworu organicznego do uzupełnienia w kolbie miarowej) i ogranicza straty analitu.
Jak przygotować się do zadań o ekstrakcji na egzamin technika analityka?
Najlepiej opanować: rodzaje ekstrakcji (ciecz–ciecz, ciało stałe–ciecz), pojęcia faz i niemieszalności, rozpoznawanie sprzętu (rozdzielacz, kolba miarowa) oraz typowe kroki procedury (wstrząsanie, odpowietrzanie, rozdział warstw). Pomaga też rozwiązywanie zadań z opisów procedur, nie tylko definicji.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 54% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • IUPAC Gold Book: "solvent extraction" (definicja i opis ogólny), https://goldbook.iupac.org/terms/view/S05779 (dostęp: 2026-03-01)
  • Chemistry LibreTexts: "Liquid-Liquid Extraction" (omówienie metody i sprzętu), https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Analytical_Chemistry/Analytical_Chemistry_2.1_(Harvey)/07%3A_Obtaining_and_Preparing_Samples_for_Analysis/7.07%3A_Liquid-Liquid_Extraction (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (EN): "Liquid–liquid extraction" (podstawowe pojęcia, rozdział faz, lejek rozdzielający), https://en.wikipedia.org/wiki/Liquid%E2%80%93liquid_extraction (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Skrypty z chemii analitycznej dotyczące metod rozdzielania (ekstrakcja, strącanie, chromatografia)
  • Instrukcje BHP i dobre praktyki pracy z rozpuszczalnikami organicznymi
  • Materiały dydaktyczne o pracy z lejkiem rozdzielającym (technika rozdziału faz, odpowietrzanie)
Zobacz też:

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego