KWALIFIKACJA MTL1 + MTL2 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 1.
Frakcja główna drobnego piasku formierskiego zbierana jest z sit o numerach
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Frakcja główna to trzy sąsiednie sita, na których w analizie sitowej zatrzymuje się największa część próbki piasku. Dla piasku drobnego będą to mniejsze oczka (mniejsze wartości w mm), dlatego właściwy zestaw sit odpowiada drobniejszemu uziarnieniu niż dla piasku średniego lub grubego.

Pełne wyjaśnienie:

W analizie sitowej piasku formierskiego próbkę (po wysuszeniu) przesiewa się przez zestaw sit o określonych wymiarach oczek, a następnie waży się ilość materiału pozostającą na każdym sicie. Wynik pozwala opisać skład ziarnowy piasku, czyli rozkład wielkości ziaren.

Frakcja główna to kluczowy parametr: stanowią ją trzy sąsiednie numery sit, na których podczas przesiewania zbiera się największa masa materiału (w praktyce jest to dominująca część próbki). Zatem poprawna odpowiedź musi spełniać dwa warunki jednocześnie: (1) obejmować trzy kolejne (sąsiadujące) sita, (2) odpowiadać klasie "drobny", czyli mniejszym wymiarom oczek.

Odpowiedź "0,20/0,16/0,10" pasuje do piasku drobnego, bo wszystkie wartości są relatywnie małe, a jednocześnie tworzą typowy zestaw trzech kolejnych sit używany do wyznaczania frakcji głównej w tym zakresie uziarnienia.

Pozostałe propozycje są niepoprawne z powodów merytorycznych:

  • "0,32/0,20/0,16" przesuwa frakcję w kierunku większych oczek, co częściej odpowiada piaskom mniej drobnym; łatwo tu o pomyłkę, bo ciąg też jest sąsiedni.
  • "0,40/0,32/0,20" jest typowe dla piasku średniego (większe ziarno), więc nie spełnia kryterium "drobnego".
  • "0,16/0,10/0,071" wskazuje na jeszcze drobniejsze uziarnienie; taki wybór bywa skutkiem intuicji "im drobniej, tym lepiej", ale w zadaniu chodzi o typową frakcję główną dla piasku drobnego, nie o skrajnie drobny zakres.

W praktyce prawidłowe uziarnienie wpływa m.in. na gładkość powierzchni odlewu i przepuszczalność gazów: drobniejszy piasek poprawia odwzorowanie i gładkość, ale może pogarszać odgazowanie formy, dlatego kontrola frakcji głównej jest ważna dla jakości odlewów.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Frakcja główna to część składu ziarnowego, która dominuje w próbce piasku po analizie sitowej. W praktyce wyznacza się ją jako trzy sąsiednie sita, na których zatrzymuje się największa masa ziaren. Parametr pomaga ocenić "typową" drobność piasku.
Analiza sitowa polega na przesiewaniu wysuszonej próbki przez zestaw sit o różnych oczkach, a potem na ważeniu pozostałości na każdym sicie. Z uzyskanych udziałów procentowych ocenia się rozkład ziaren i wyznacza m.in. frakcję główną.
Trzy sąsiednie sita dają stabilny opis dominującego zakresu ziaren, zamiast opierać się na jednym sicie (co bywa wrażliwe na błędy próbkowania). Dzięki temu frakcja główna lepiej oddaje "centrum" uziarnienia i jest praktyczna w kontroli jakości piasku.
Piasek drobny ma ziarna o mniejszych rozmiarach, więc przechodzi przez większe oczka i zatrzymuje się na sitach o mniejszych wartościach oczek (mm). Jeśli zestaw frakcji głównej ma małe liczby (np. okolice 0,20 i niżej), wskazuje na drobniejsze uziarnienie.
Skład ziarnowy wpływa na wiele cech masy formierskiej: gładkość powierzchni, dokładność odwzorowania, przepuszczalność gazów i wytrzymałość formy. Drobniejszy piasek zwykle poprawia powierzchnię odlewu, ale może zwiększać ryzyko problemów z odgazowaniem.
Przy drobnym uziarnieniu pory między ziarnami są mniejsze i mniej połączone. Utrudnia to przepływ gazów powstających w formie podczas zalewania metalem. Dlatego w praktyce dobiera się uziarnienie tak, aby uzyskać kompromis między gładkością a bezpiecznym odgazowaniem.
Drobny piasek stosuje się, gdy ważna jest dobra jakość powierzchni i dokładne odwzorowanie detali, np. w odlewach o wymaganiach estetycznych lub w cienkościennych elementach. Jednocześnie trzeba kontrolować przepuszczalność, by ograniczać wady gazowe.
Najczęstszy błąd to mylenie kierunku zależności: "drobny" oznacza mniejsze oczka, a nie większe. Drugi błąd to ignorowanie zasady trzech sąsiednich sit i wybór zestawu "na oko". Warto zapamiętać: frakcja główna = 3 kolejne sita.
W praktyce często przyjmuje się, że frakcja główna to dominująca część próbki (często wskazywana jako ok. 60–70%), ale w realnych badaniach udział może się różnić zależnie od jednorodności piasku i źródła materiału. Kluczowe jest, że to największy udział na trzech sąsiednich sitach.
Skup się na pojęciach: analiza sitowa, frakcja główna, zależność uziarnienia od właściwości masy. Ćwicz rozpoznawanie, które zestawy sit odpowiadają piaskowi drobnemu/średniemu/grubemu. Pomaga też powiązanie: drobniejszy piasek = gładsza powierzchnia, ale trudniejsze odgazowanie.
info

Statystycznie 49% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Frakcja główna to trzy sąsiednie sita, na których w analizie sitowej zatrzymuje się największa część próbki piasku."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z technologii odlewnictwa dotyczące analizy sitowej piasków
  • Instrukcje laboratoryjne badań składu ziarnowego (przesiewanie na zestawie sit)
  • Katalogi/opracowania producentów piasków formierskich (tabele uziarnienia i frakcji głównej)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego