KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - STYCZEŃ 2011

PYTANIE NR 1.
Górny wymiar graniczny dla przedstawionego zapisu 10 ±0,3 mm, wynosi
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Górny wymiar graniczny to największy dopuszczalny wymiar, czyli wymiar nominalny powiększony o odchyłkę górną. Dla zapisu 10 ± 0,3 mm odchyłka górna wynosi +0,3 mm, więc granica górna to 10 + 0,3 = 10,3 mm. Pozostałe wartości wynikają z błędnego dodania lub odjęcia tolerancji.

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie tolerancji 10 ± 0,3 mm liczba 10 mm jest wymiarem nominalnym, a wartość 0,3 mm oznacza odchyłkę w obie strony (tolerancja symetryczna). Taki zapis informuje, że rzeczywisty wymiar elementu może się wahać w pewnym przedziale, ale nie może przekroczyć wartości granicznych.

Wymiar graniczny górny (maksymalny dopuszczalny) oblicza się jako:

wymiar nominalny + odchyłka górna.

Tutaj odchyłka górna wynosi +0,3 mm, więc:

10 mm + 0,3 mm = 10,3 mm.

Dlatego poprawną odpowiedzią jest 10,3 mm.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 10,6 mm – to wynik typowego błędu polegającego na potraktowaniu 0,3 mm jako "połówki", a 0,6 mm jako "całego" pola tolerancji w jedną stronę. W rzeczywistości całe pole tolerancji ma szerokość 0,6 mm, ale rozkłada się na dwie strony: +0,3 i −0,3.
  • 9,7 mm – to dolny wymiar graniczny (10 − 0,3), a pytanie dotyczy granicy górnej.
  • 9,3 mm – oznaczałoby odjęcie 0,7 mm, co nie wynika z podanego zapisu tolerancji; to efekt błędnego rachunku albo pomylenia znaku i wartości odchyłki.

W praktyce produkcyjnej umiejętność wskazania wymiarów granicznych jest potrzebna przy ocenie zgodności detalu z rysunkiem technicznym i przy kwalifikowaniu wyrobu jako zgodnego/niezgodnego podczas kontroli jakości.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Górny wymiar graniczny to największy dopuszczalny wymiar elementu. Wyznacza się go przez dodanie do wymiaru nominalnego odchyłki górnej. Jest to granica, której nie wolno przekroczyć, aby detal był zgodny z dokumentacją.
Najpierw rozpoznaj, że zapis ± oznacza tolerancję symetryczną: odchyłka górna = +0,3 mm. Następnie oblicz: 10 + 0,3 = 10,3 mm. To właśnie górny wymiar graniczny (maksymalny dopuszczalny).
10,6 mm wynika z błędu: potraktowania 0,3 mm jako "połowy tolerancji", a 0,6 mm jako wartości dodawanej do nominalnego. W tolerancji ±0,3 granice są +0,3 i −0,3, więc maksimum to 10,3 mm, a nie 10,6 mm.
Symbol ± oznacza tolerancję symetryczną, czyli dopuszczalne odchylenie w obie strony od wymiaru nominalnego. Dla 10 ± 0,3 mm oznacza to przedział od 9,7 mm do 10,3 mm. Taki zapis ułatwia szybkie wyznaczenie obu wymiarów granicznych.
Tolerancję symetryczną stosuje się, gdy odchylenie "w górę" i "w dół" jest równie dopuszczalne funkcjonalnie i technologicznie. Tolerancja jednostronna jest typowa tam, gdzie ważne jest nieprzekroczenie jednej granicy (np. ze względu na pasowanie lub minimalną grubość).
Najczęstsze pomyłki to: mylenie górnego z dolnym wymiarem granicznym, dodanie tolerancji dwa razy (np. +0,6 zamiast +0,3), oraz nieuwzględnienie znaku odchyłki. Warto zawsze zapisać dwa działania osobno: nominalny + odchyłka górna i nominalny − odchyłka.
Tak, ale tylko wtedy, gdy pytanie dotyczy dolnego wymiaru granicznego. Dla 10 ± 0,3 mm dolna granica to 10 − 0,3 = 9,7 mm. Jeśli pytanie brzmi o górny wymiar graniczny, poprawna jest wartość maksymalna, czyli 10,3 mm.
Najpierw wyznacz przedział dopuszczalny: 9,7–10,3 mm. Następnie zmierz detal odpowiednim przyrządem (np. suwmiarką lub mikrometrem, zależnie od dokładności). Jeśli wynik mieści się w przedziale, detal jest zgodny; jeśli jest poniżej 9,7 lub powyżej 10,3, jest niezgodny.
Kluczowe są: wymiar nominalny, odchyłka górna i dolna, wymiar graniczny oraz pojęcie pola tolerancji. W praktyce pomaga też rozumienie, po co tolerancje są na rysunku: aby zapewnić wymienność części i poprawne działanie złożenia.
W tolerancji symetrycznej ± najpierw znajdź wartość dodatnią (to odchyłka górna), a potem dodaj ją do nominalnego. Górna granica będzie większa od nominalnej. Dodatkowo sprawdź, czy odpowiedź nie wygląda na "podwojoną tolerancję" (częsty błąd w testach).
info

Statystycznie 81% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnio łatwe

Specjaliści zwracają uwagę: "Górny wymiar graniczny to największy dopuszczalny wymiar, czyli wymiar nominalny powiększony o odchyłkę górną."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej i tolerancji wymiarów (pojęcia odchyłek i wymiarów granicznych)
  • Podręczniki do rysunku technicznego maszynowego (dział: tolerancje i pasowania)
  • Zestawy zadań egzaminacyjnych z obszaru tolerancji wymiarów dla mechaniki

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego