KWALIFIKACJA GIW6 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 23.
Granitoidy budujące najwyższe szczyty Tatr powstały w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Granitoidy w masywie Tatr Wysokich są skałami magmowymi głębinowymi powstałymi w wyniku krystalizacji stopu w skorupie. W szkolnym ujęciu ich intruzja wiązana jest z karbonem (późny paleozoik). Pozostałe okresy w odpowiedziach nie odpowiadają temu etapowi magmatyzmu.

Pełne wyjaśnienie:

Granitoidy budujące najwyższe partie Tatr (zwłaszcza Tatry Wysokie) to skały magmowe głębinowe (plutoniczne). Oznacza to, że powstały przez krystalizację magmy na znacznej głębokości, a następnie zostały odsłonięte w wyniku długotrwałego wynoszenia i erozji.

W ujęciu stosowanym w edukacji geologicznej wiek intruzji granitoidowych Tatr wiąże się z karbonem, czyli okresem późnego paleozoiku. Dlatego odpowiedź "karbonie" jest właściwa.

  • "Dewonie" jest błędne, ponieważ dewon częściej kojarzy się z innymi etapami rozwoju paleozoiku i nie jest standardowo wskazywany jako czas intruzji granitoidów budujących kulminacje Tatr Wysokich w typowych opracowaniach dydaktycznych.
  • "Kambrze" jest błędne, bo jest to bardzo wczesny paleozoik; wybór tej opcji wynika często z intuicji "im starsze skały, tym starszy okres", co nie musi być prawdą w przypadku intruzji magmowych.
  • "Permie" jest błędne, choć leży blisko karbonu w skali czasu. To częsta pułapka: uczący się pamiętają, że chodzi o późny paleozoik, ale mylą sąsiednie okresy.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie dotyczy granitoidów, warto skojarzyć je z procesami magmatyzmu i orogenez, a następnie umieścić zdarzenie w skali czasu geologicznego. Pomaga też utrwalanie kolejności okresów paleozoiku oraz ćwiczenia z mapami geologicznymi regionów górskich.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Granitoidy to grupa skał magmowych kwaśnych lub obojętnych, najczęściej plutonicznych, które krystalizują powoli w głębi skorupy. W praktyce terenowej rozpoznaje się je m.in. po ziarnistej teksturze i składzie z kwarcem oraz skaleniami.
Ponieważ powstają w głębi skorupy, a na powierzchnię trafiają dopiero po długim czasie. Wynoszenie tektoniczne i erozja usuwa nadkład, odsłaniając plutony. Dlatego wiek granitoidu często odzwierciedla dawne epizody magmatyzmu, a nie wiek rzeźby terenu.
Pomaga utrwalenie całej sekwencji paleozoiku i zaznaczenie, że karbon i perm są sąsiadami w późnym paleozoiku. Ucz się na osi czasu i powtarzaj w obu kierunkach (od najstarszego do najmłodszego i odwrotnie), bo to redukuje pomyłki "sąsiednich" okresów.
Oznacza to, że proces jej powstania (np. krystalizacja magmy) zaszedł w okresie geologicznym zwanym karbon, należącym do paleozoiku. W zadaniach egzaminacyjnych liczy się przyporządkowanie zdarzeń (magmatyzm, osadzanie, metamorfizm) do właściwego okresu.
Nie zawsze. "Granit" to konkretna skała o określonym składzie mineralnym, a "granitoid" to pojęcie szersze obejmujące skały podobne do granitu (np. granodioryty). W pytaniach szkolnych często używa się "granitoidów" jako nazwy zbiorczej dla plutonitów tatrzańskich.
Najczęściej myli się sąsiadujące okresy (np. karbon z permem) oraz wybiera "najstarszy" okres z intuicji, że skały krystaliczne muszą być kambryjskie. Innym błędem jest nieuwzględnianie typu procesu: intruzje magmowe nie muszą mieć wieku takiego jak otaczające osady.
W kartowaniu i interpretacji budowy geologicznej, przy opisie jednostek litologicznych, a także w planowaniu badań (np. dobór próbek do datowań). W dokumentacji geologicznej informacja o wieku i genezie skał pomaga poprawnie zrekonstruować historię obszaru.
Bo są to realne okresy paleozoiku i często pojawiają się w nauce stratygrafii. To uruchamia "efekt znajomości": wybór opcji, która kojarzy się z nauką o dawnych epokach. Jednak poprawne rozwiązanie wymaga skojarzenia konkretnej intruzji granitoidowej z właściwym etapem magmatyzmu.
Gdy mowa o skałach, które krystalizowały w głębi (plutony, intruzje, batolity) i mają strukturę jawnokrystaliczną. Wtedy pytania często łączą typ skały (granitoid) z epizodem tektoniczno-magmowym i okresem geologicznym.
Ucz się przez mapy i skojarzenia: region → typ skał → geneza → wiek. Dla gór warto zapamiętać, które części są krystaliczne (magmowe/metamorficzne), a które osadowe. Następnie ćwicz rozróżnianie "późny paleozoik" vs "wczesny paleozoik", bo to częsta oś pomyłek.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 66% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Granitoidy w masywie Tatr Wysokich są skałami magmowymi głębinowymi powstałymi w wyniku krystalizacji stopu w skorupie."

Materiały:

  • Podręcznik z geologii dynamicznej i historycznej (skala czasu geologicznego)
  • Atlas lub mapa geologiczna Tatr (opis jednostek krystalicznych i granitoidów)
  • Materiały dydaktyczne z petrologii skał magmowych (granitoidy i intruzje)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego