Termin old red odnosi się do zespołów osadów o wyraźnie kontynentalnym charakterze, często barwy czerwonej (wynikającej z obecności tlenków żelaza w warunkach utleniających). W ujęciu facjalnym kluczowe jest powiązanie: środowisko sedymentacji → dominujący typ transportu i energia → typowe uziarnienie osadu → litologia skały.
W środowiskach lądowych, szczególnie rzecznych (fluwialnych) i na równinach aluwialnych, bardzo często akumulowane są osady piaszczyste: transport w korycie i na łachach sprzyja odkładaniu piasku. Po diagenezie (m.in. kompakcji i cementacji) piasek przechodzi w piaskowiec, dlatego to właśnie piaskowce są typowym i najczęściej dominującym składnikiem takiej facji.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- "zlepieńce" – mogą występować w środowiskach o bardzo wysokiej energii (np. stożki napływowe, odcinki górskie rzek), ale zwykle nie stanowią litologii dominującej w całej facji rozumianej szerzej; są raczej lokalnym zapisem epizodów lub stref o wyższej energii.
- "wapienie" – to skały najczęściej związane z sedymentacją w środowiskach morskich (zwłaszcza ciepłych i płytkich) albo z chemicznym/biochemicznym wytrącaniem. Nie pasują do klasycznego obrazu facji kontynentalnej typu old red.
- "łupki ilaste" – iły i mułki mogą się odkładać w spokojniejszych warunkach (np. równiny zalewowe), lecz w ujęciu "old red" nie są zwykle wskazywane jako główny, dominujący składnik litologiczny; dominacja dotyczy częściej frakcji piaszczystej dającej piaskowce.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się facja kontynentalna i skojarzenie z osadami rzecznymi, w pierwszej kolejności rozważ piaskowce oraz (rzadziej) zlepieńce; wapienie traktuj jako typowy trop środowisk morskich.
