W recepturze aptecznej stężenie procentowe roztworu rozumie się najczęściej jako % m/m, czyli ile gramów substancji czynnej znajduje się w 100 g roztworu. Zatem roztwór 3% zawiera 3 g kwasu borowego w 100 g roztworu, co można zapisać jako ułamek masowy 0,03.
Jeżeli z recepty wynika, że do sporządzenia leku trzeba dostarczyć określoną masę kwasu borowego (oznaczmy ją jako m w gramach), to masa roztworu 3% potrzebna do wniesienia tej ilości substancji wynosi:
m(roztworu) = m(substancji) / 0,03
To przekształcenie wynika bezpośrednio z definicji stężenia procentowego: 0,03 g substancji przypada na 1 g roztworu, więc aby uzyskać m gramów substancji, trzeba użyć m/0,03 gramów roztworu.
- Odpowiedź "13,33 g" jest zgodna z powyższą zależnością po podstawieniu danych odczytanych z recepty (z ilustracji) i oznacza właściwe "przeliczenie w górę" z substancji na roztwór o niskim stężeniu.
- Odpowiedź "6,67 g" typowo wynika z błędnego użycia innego stężenia lub pomylenia proporcji (np. traktowania roztworu jak bardziej stężonego), przez co masa roztworu wychodzi zbyt mała.
- Odpowiedź "12,37 g" sugeruje błąd rachunkowy lub zaokrąglenia/omyłkę w zapisie procentu (np. 3% jako 0,033 albo przepisanie liczby z recepty).
- Odpowiedź "3,33 g" to częsty skutek potraktowania 3% jak 30% lub wpisania 0,3 zamiast 0,03, co daje wynik wielokrotnie zaniżony.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze zamień procent na ułamek (3% = 0,03) i sprawdź sens wyniku. Dla roztworu 3% masa roztworu musi być znacznie większa niż masa samej substancji, bo substancji jest w nim niewiele.
