KWALIFIKACJA MEC9 - PAŹDZIERNIK 2013

PYTANIE NR 37.
Ile wynosi wartość tolerancji wykonania następującego wymiaru 20+0,05+0,01 ?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tolerancja wykonania to różnica między odchyłką górną i dolną. Dla wymiaru 20+0,05+0,01 wynosi: 0,05 mm − 0,01 mm = 0,04 mm. Odpowiedzi 0,03; 0,05; 0,06 wynikają z pomylenia tolerancji z pojedynczą odchyłką lub z błędnego odejmowania.

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie 20+0,05+0,01 liczba 20 oznacza wymiar nominalny, a wartości przy indeksach górnym i dolnym to odchyłki graniczne: górna (+0,05) i dolna (+0,01). Z odchyłek wyznacza się wymiary graniczne:

  • wymiar górny: 20 + 0,05 = 20,05 mm
  • wymiar dolny: 20 + 0,01 = 20,01 mm

Tolerancja (T) to szerokość pola tolerancji, czyli różnica między wymiarem górnym i dolnym (równoważnie: różnica między odchyłką górną i dolną):

T = 0,05 − 0,01 = 0,04 mm.

Dlatego poprawna jest odpowiedź 0,04 mm.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 0,03 mm – typowy skutek pomylenia ról odchyłek lub nieuważnego odczytu indeksów (np. odjęcie 0,02 od 0,05, którego w zapisie nie ma).
  • 0,05 mm – to sama odchyłka górna, a nie tolerancja; tolerancja musi uwzględniać także granicę dolną.
  • 0,06 mm – zwykle wynika z błędnego założenia, że dolna odchyłka jest ujemna i trzeba dodać wartości (0,05 + 0,01), co przy tym zapisie jest niezgodne z danymi.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli oba indeksy są dodatnie, tolerancja nadal jest różnicą między nimi, a nie sumą. Najpierw zidentyfikuj odchyłkę górną i dolną, dopiero potem licz T.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tolerancja wymiaru to dopuszczalny zakres zmienności wymiaru rzeczywistego. W praktyce jest to różnica między wymiarem górnym i dolnym (albo między odchyłką górną i dolną). Pokazuje, jak bardzo detal może "odbiec" od nominalu, aby nadal był zgodny.
Najpierw odczytaj odchyłkę górną (+0,05) i dolną (+0,01). Tolerancja to ich różnica: 0,05 − 0,01 = 0,04 mm. Możesz też policzyć wymiary graniczne (20,05 i 20,01) i odjąć je od siebie.
Tolerancja opisuje szerokość pola tolerancji, czyli "od-do" dla wymiaru. Skrajne granice wyznaczają odchyłki górna i dolna, a szerokość tego przedziału jest różnicą między nimi. Suma odchyłek ma sens tylko w szczególnych interpretacjach znaków, nie jako definicja tolerancji.
Odchyłka górna mówi, o ile maksymalnie wymiar może być większy od nominalnego, a odchyłka dolna – jaka jest minimalna dopuszczalna "odchyłka" od nominalu. Razem definiują wymiary graniczne (maksymalny i minimalny) używane w kontroli jakości i doborze pasowań.
Wymiar górny liczysz jako: nominalny + odchyłka górna. Wymiar dolny: nominalny + odchyłka dolna (z uwzględnieniem znaku, jeśli jest ujemny). Dla 20+0,05+0,01 wychodzi 20,05 mm oraz 20,01 mm.
Tak. Tolerancja jest zawsze nieujemną szerokością przedziału dopuszczalnych wymiarów. To, że obie odchyłki są dodatnie, oznacza tylko, że cały dopuszczalny przedział leży powyżej wymiaru nominalnego. Nadal liczysz ją jako różnicę odchyłek.
Najczęstsze to: branie tolerancji za samą odchyłkę górną (np. 0,05), dodawanie odchyłek zamiast ich różnicy, pomylenie odchyłki górnej z dolną oraz ignorowanie znaków (+/−). Pomaga schemat: najpierw wyznacz dwie granice, potem policz różnicę.
Podczas planowania procesu obróbki i kontroli: tolerancja wpływa na dobór operacji (np. toczenie, szlifowanie), narzędzi pomiarowych i częstotliwość pomiarów. W produkcji seryjnej tolerancje są kluczowe dla zamienności części i poprawnego montażu.
Nie. Tolerancja dotyczy pojedynczego wymiaru (szerokości dopuszczalnego pola). Pasowanie opisuje współpracę dwóch elementów (np. wałek–otwór) i wynika z porównania ich pól tolerancji. Pasowanie może być luźne, ciasne lub przejściowe.
Zastosuj dwustopniową kontrolę: (1) policz różnicę odchyłek: górna − dolna; (2) sprawdź na wymiarach granicznych: (nominał+górna) − (nominał+dolna). Jeśli oba wyniki są takie same, masz duże prawdopodobieństwo poprawności.
info

Statystycznie 62% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Tolerancja wykonania to różnica między odchyłką górną i dolną."

Źródła:

  • ISO 286-1, System of limits and fits — Part 1: Bases of tolerances, deviations and fits (definicja pola tolerancji i odchyłek granicznych)
  • ISO 286-2, System of limits and fits — Part 2: Tables of standard tolerance grades and limit deviations (pojęcia tolerancji i odchyłek w systemie ISO)

Materiały:

  • Podstawy rysunku technicznego maszynowego: zapis wymiarów i tolerancji
  • Metrologia warsztatowa: definicje odchyłek, tolerancji i wymiarów granicznych
  • Ćwiczenia rachunkowe z interpretacji tolerancji (różne zapisy: symetryczne i niesymetryczne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego