KWALIFIKACJA DRM5 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 6.
Ile wynosi wymiar graniczny górny długości ramiaka przedstawionego na rysunku?
Ilustracja przedstawia rysunek techniczny elementu konstrukcyjnego, prawdopodobnie ramiaka, używanego w tapicerstwie.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wymiar graniczny górny wyznacza się z rysunku jako wartość maksymalną dopuszczalną: to wymiar nominalny powiększony o odchyłkę górną wynikającą z tolerancji. Po poprawnym odczytaniu zapisu tolerancji dla długości ramiaka z rysunku otrzymuje się 380,65 mm jako górną granicę.

Pełne wyjaśnienie:

"Wymiar graniczny górny" oznacza największą dopuszczalną wartość danego wymiaru, przy której element nadal spełnia wymagania dokumentacji. Na rysunku technicznym nie podaje się zwykle od razu obu wymiarów granicznych wprost, tylko:

  • wymiar nominalny (podstawowy),
  • tolerancję, czyli odchyłkę górną i/lub dolną (zapis w formie wartości nad i pod wymiarem, albo jako zapis "±", albo jako tolerancja jednostronna).

Aby uzyskać wymiar graniczny górny, należy wykonać jedną operację interpretacyjną: do wymiaru nominalnego dodać odchyłkę górną (zgodnie ze znakiem i wartością podaną na rysunku). W tym zadaniu wynik odczytu i zsumowania danych z rysunku daje wartość 380,65 mm.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "380,00 mm" odpowiada samemu wymiarowi nominalnemu (bez uwzględnienia tolerancji), więc nie jest wartością graniczną górną.
  • "379,35 mm" jest wartością mniejszą i odpowiada typowo wymiarowi granicznemu dolnemu (nominał skorygowany o odchyłkę dolną), a nie maksymalnej dopuszczalnej.
  • "386,50 mm" odstaje od zakresu tolerancji wynikającego z zapisu na rysunku; taka wartość oznaczałaby inną tolerancję lub inny wymiar nominalny niż podany dla ramiaka.

W praktyce tapicerskiej poprawne rozumienie wymiarów granicznych jest ważne przy wykonywaniu i kontroli stelaży: zbyt długi element może powodować problemy montażowe, naprężenia konstrukcji albo błędy geometrii (np. przekoszenia). Dlatego zawsze porównuj wynik pomiaru z zakresem dopuszczalnym (od dolnej do górnej granicy), a nie tylko z wymiarem nominalnym.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To największa dopuszczalna wartość wymiaru elementu. Wyznacza się ją z rysunku jako wymiar nominalny + odchyłka górna (wynikająca z tolerancji). Służy do oceny, czy detal nie przekracza maksymalnej dopuszczalnej długości/szerokości.
Gdy tolerancja jest zapisana jako "±x", wymiar graniczny górny liczy się jako nominał + x. Wymiar graniczny dolny to wtedy nominał − x. Uważaj na jednostki (mm) i na to, czy zapis dotyczy dokładnie tego wymiaru.
380,00 mm zwykle oznacza tylko wymiar nominalny. Jeżeli na rysunku podano tolerancję, to detal może być wykonany w pewnym zakresie. Pytanie o wymiar graniczny górny dotyczy wartości maksymalnej, a nie "wartości katalogowej" bez tolerancji.
Odchyłka górna to liczba mówiąca, o ile wymiar może być większy od nominalnego i nadal jest akceptowalny. Może być dodatnia, zerowa lub nawet ujemna (w tolerancji jednostronnej). To właśnie ją dodajesz do nominału, gdy szukasz granicy górnej.
Najczęściej myli się granicę górną z dolną, pomija się znak "+/-", bierze się sam nominał albo odczytuje tolerancję z innego wymiaru. Błąd robi też zaokrąglanie "na oko" oraz nieuwzględnianie, że tolerancja może być jednostronna (np. +0,6/0).
Nie zawsze. W tolerancji jednostronnej lub przy specyficznym zapisie odchyłka górna może być równa 0 albo nawet ujemna. Dlatego nie zgaduj – zawsze odczytaj odchyłkę górną z rysunku i dopiero wtedy wyznacz wartość graniczną.
Tolerancja bywa podana bezpośrednio przy wymiarze (np. jako "±" lub dwie wartości nad/pod) albo w uwagach ogólnych rysunku (tolerancje ogólne). W zadaniach egzaminacyjnych najczęściej jest umieszczona przy konkretnym wymiarze, którego dotyczy pytanie.
Zmierzyć element (np. suwmiarką lub przymiarem) i porównać wynik z zakresem: wymiar graniczny dolny ≤ pomiar ≤ wymiar graniczny górny. Jeśli pomiar przekracza górną granicę, element jest za długi; jeśli jest poniżej dolnej, jest za krótki.
Najczęściej używa się miary stalowej, przymiaru, kątownika (do kontroli geometrii) oraz suwmiarki przy krótszych odcinkach lub gdy wymagana jest większa dokładność. Dobór narzędzia zależy od tolerancji: im ciaśniejsza, tym lepsza powinna być metoda pomiaru.
Ćwicz na rysunkach: dla każdego wymiaru wyznaczaj nominał, odchyłkę górną i dolną oraz obie granice. Rób to bez kalkulatora, zapisując krok: "granica górna = nominał + odchyłka górna". Ucz się też rozpoznawać różne formy zapisu tolerancji.
info

Statystycznie 54% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że wymiar graniczny górny wyznacza się z rysunku jako wartość maksymalną dopuszczalną: to wymiar nominalny powiększony o odchyłkę górną wynikającą z tolerancji.

Źródła:

  • ISO 129-1:2018, Technical product documentation (TPD) — Indication of dimensions and tolerances — Part 1: General principles
  • ISO 8015:2011, Geometrical product specifications (GPS) — Fundamentals — Concepts, principles and rules
  • ISO 14405-1:2016, Geometrical product specifications (GPS) — Dimensional tolerancing — Part 1: Linear sizes

Materiały:

  • Podręczniki i repetytoria z rysunku technicznego (wymiary i tolerancje)
  • Ćwiczenia z odczytu tolerancji na rysunkach warsztatowych elementów drewnianych
  • Instrukcje szkolne z metrologii warsztatowej (np. pomiar suwmiarką i przymiarem)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego