Kwalifikacje w Zawodzie - Testy zawodowe online | Egzaminy Zawodowe

KWALIFIKACJA MEC5 - STYCZEŃ 2019



PYTANIE NR 29.
Ile wynoszą odchyłki graniczne wymiaru wynikowego X?
Ilustracja przedstawia rysunek techniczny, który jest częścią pytania egzaminacyjnego z kwalifikacji zawodowej dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Odchyłki graniczne to wartości graniczne odchyłki górnej i dolnej względem wymiaru nominalnego/wyjściowego. Dla wymiaru X poprawny zestaw to: es = +0,125 oraz ei = −0,205. Oznacza to, że dopuszczalny zakres wymiaru X jest ograniczony tymi dwiema odchyłkami.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu chodzi o odchyłki graniczne wymiaru wynikowego X, czyli o dwie wartości, które wyznaczają dopuszczalny zakres wymiaru:

  • es – odchyłka górna (maksymalne dopuszczalne "odchylenie w górę" od wartości odniesienia),
  • ei – odchyłka dolna (maksymalne dopuszczalne "odchylenie w dół" od wartości odniesienia).

Dla poprawnej odpowiedzi przyjmuje się: es = +0,125 oraz ei = −0,205. Interpretacja praktyczna jest następująca: rzeczywisty wymiar X może być nieco większy (maksymalnie o 0,125) albo mniejszy (maksymalnie o 0,205) od wartości odniesienia, ale nie może wyjść poza te granice.

To rozumienie jest kluczowe w montażu i obsłudze maszyn, bo odchyłki graniczne wpływają na:

  • powstanie luzu lub wcisku w połączeniu,
  • możliwość poprawnego złożenia zespołu,
  • tarcie, zużycie i trwałość węzłów łożyskowych oraz prowadnic.

Dlaczego pozostałe propozycje (inne zestawy odchyłek) są błędne? Najczęściej wynikają z typowych pomyłek: zamiany znaków, zamiany es z ei, albo pomylenia odchyłek wałka z odchyłkami otworu (ES/EI). W praktyce egzaminacyjnej warto sprawdzać dwa elementy: czy es jest "górą" (maksimum), a ei "dołem" (minimum) oraz czy zachowano właściwe znaki liczb.

Wskazówka: jeżeli masz dostęp do rysunku/tabeli, najpierw ustal, czy dotyczy to wałka czy otworu oraz jaką klasę tolerancji zastosowano, a dopiero potem przepisuj wartości es/ei. Pozwala to uniknąć mechanicznego zgadywania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Co to są odchyłki graniczne es i ei?
Odchyłki graniczne to wartości wyznaczające dopuszczalny zakres wymiaru. es jest odchyłką górną (maksimum), a ei odchyłką dolną (minimum) względem wymiaru odniesienia. Razem opisują, jak bardzo wymiar może się różnić, aby część nadal była zgodna.
Jak odróżnić odchyłkę górną od dolnej na egzaminie?
Myśl w kategoriach granic: górna to największa dopuszczalna wartość (maksimum), a dolna to najmniejsza (minimum). Sprawdź znaki: dolna bywa ujemna, ale nie musi. Najważniejsze jest, która wartość wyznacza "górę" i "dół" zakresu.
Dlaczego odchyłka dolna bywa ujemna?
Ujemna odchyłka dolna oznacza, że minimalny dopuszczalny wymiar jest mniejszy od wartości odniesienia. To częste np. przy pewnych pasowaniach, gdy element ma być "nieco mniejszy", aby zapewnić luz lub zmniejszyć ryzyko zakleszczenia po montażu.
Co oznacza, że X to wymiar wynikowy?
Wymiar wynikowy to taki, który nie jest podany "sam z siebie", tylko wynika z innych wymiarów (np. z łańcucha wymiarowego) albo z zestawienia w dokumentacji. W praktyce montażu to często odległość, szczelina lub długość po złożeniu elementów.
Jak sprawdzić, czy wymiar po pomiarze mieści się w odchyłkach?
Ustal wartość odniesienia (nominalną lub wynikową) i wyznacz granice: minimum = wartość + ei, maksimum = wartość + es. Potem porównaj wynik pomiaru z przedziałem. Jeśli mieści się między minimum i maksimum, wymiar jest zgodny.
Czy es i ei to to samo co tolerancja?
Nie. Tolerancja to szerokość dopuszczalnego przedziału (różnica między maksimum i minimum). es i ei to konkretne odchyłki, które wyznaczają te granice. Na egzaminach częsty błąd to podanie tolerancji zamiast pary odchyłek.
Jaka jest różnica między es/ei a ES/EI?
To oznaczenia stosowane w systemie tolerancji ISO: zwykle ES/EI dotyczą otworów, a es/ei wałków. Różnica w literach ma znaczenie, bo odnosi się do innego elementu i innych tablic odchyłek. Pomylenie ich prowadzi do złego doboru pasowania.
Kiedy w montażu maszyn szczególnie ważne są odchyłki graniczne?
Są kluczowe przy połączeniach współpracujących: wałek–łożysko, otwór–tuleja, pasowania wpustowe, prowadnice oraz elementy wymagające osiowości. Niewłaściwe odchyłki mogą dać nadmierny luz (drgania) albo zbyt duży wcisk (problem z montażem i przegrzewanie).
Jakie błędy najczęściej popełnia się przy odczycie es i ei?
Najczęstsze to: zamiana es z ei, błędny znak liczby (plus zamiast minus), odczyt z tablic dla otworu zamiast wałka oraz nieuwzględnienie, że X jest wymiarem wynikowym (wynika z innych danych). Pomaga kontrola: maksimum musi być większe od minimum.
Czy da się odpowiedzieć bez rysunku lub tablic tolerancji?
Zwykle nie, bo odchyłki zależą od wymiaru i klasy tolerancji/pasowania wskazanych w dokumentacji. Na egzaminie trzeba mieć dane wejściowe: rysunek, tabelę albo opis tolerancji. Bez tego pozostaje zgadywanie, które nie sprawdza kompetencji metrologicznych.
info

Około 29% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Odchyłki graniczne to wartości graniczne odchyłki górnej i dolnej względem wymiaru nominalnego/wyjściowego."

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance grades and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Podręczniki z metrologii i tolerancji wymiarów dla mechaników
  • Normy i tablice tolerancji oraz pasowań (system ISO)
  • Materiały do rysunku technicznego maszynowego (zapisy tolerancji, pasowań)
Zobacz też:

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego